Over dat ''het wordt identiteit'': vanaf dat ik het label leer kennen en wat er bij komt kijken:
alle gelaagdheden:
- De ADHD bedrading;
- Het leren zien wat ADHD-overlevingsgedrag is (maskeergedrag) in een neurotypische wereld met alle belagingen vanwege onbegrip / afwijking;
krijg je de kans om die identiteiten af te leggen en dichter bij je karakter uit te komen.
Ik was ook antilabel overigens. Maar ja. Zoals ik al eerder zei: mijn belangrijkste probleem met labels NIET gebruiken is dit: er is 1 psychiatrisch label dat de mensheid vooral heel goed moet en maar niet wil begrijpen: en dat is het label van de psychopaat. Het verklaart eigenlijk alles wat er misgaat op aarde. Het is de achilleshiel van de mensheid (dat laatste heb ik van John Lash -met dank aan forumlid Thijs die al lang niet meer actief is hier op dit forum maar die over Lash begon: Lash is een kenner van het gnosticisme). En bij dat label kun je eigenlijk niet meer zeggen van: ik kijk wat er onder het label zit: ja een heel klein trolkind dat in de peuterleeftijd bij een point of no return uitkwam dat die persoon gezworen heeft aan zichzelf: ik doe niet meer (eerlijk) mee: ik sta hierboven en ga 3D schaken voortaan en ik fles de mensheid vanuit een masker.
Het grootste deel van de mensen dat psychotherapeutenpraktijken overbevolkt is slachtoffer van de omgang met deze cluster-b-delinquenten die in het overgrote deel van de gevallen juist niet naar psychiaters en psychologen zullen gaan. Volgens hun hebben anderen het altijd gedaan.
Meestal wordt het slachtofferschap van de omgang met psychopaten ook niet herkend door therapeuten die op hun opleiding veel te weinig bruikbare inside informatie hebben gekregen over deze aandoening. Plus deze psychiaters en psychotherapeuten horen meestal alleen de verhalen OVER psychopaten die zij als zodanig meestal zelf nooit te spreken zullen krijgen : is allemaal uit de tweede hand van de slachtoffers.
I.v.m. hetgeen ik hierboven schreef een recent interview.
1 van de interviewers is een psycholoog die zelf ADHD heeft:
hij heet Richard Grannon en hij is een bekende youtuber en een kenner van psychopathologie.
De geinterviewde is Kanika Batra.
Zij beschouwt zichzelf als een psychopaat, die het zeer waarschijnlijk ook daadwerkelijk is van wat ik ervan begrijp van wat ze zegt:
vond het een zeer interessant onderhoud op meerdere vlakken.
Ze noemt jodendom en hindoeisme achter elkaar: in mijn ogen twee godsdiensten met een groot gehalte aan psychopathologie en haar specifieke beleving van het christendom is ook weer vrij primitief of vanuit het standpunt van een psychopaat.
Ze is hindoe van achtergrond uit een hogere kaste, immigranten in Australie.
Veel geweld in haar familie van herkomst:
klinkt ook een beetje als redelijk normaal voor die hindoeistische cultuur:
bijv. haar grootvader heeft haar tante met haar gezicht op het gasfornuis gedood (eremoord) omdat ze sex had met haar partner voor het huwelijk.
Kanika is wel christelijk geworden, orthodox christelijk.
Richard Grannon vroeg zich af wat ze dan heeft met het christendom omdat Jezus zijn andere wang toekeert als iemand hem slaat (wat niet echt overeenkomt met de moraliteit van een psychopaat).
Met die houding van jezus had ze het dan ook wel moeilijk.
Toch houdt ze van het christendom:
Na de dood van Charlie Kirk werd ze geïnspireerd door zijn geloof en moed, wat haar aanzette om de Bijbel opnieuw te lezen en kerken te bezoeken.
Vermoedelijk is het ook echt inspiratie omdat psychopaten zelf moeite hebben om moraliteit te ontwikkelen.
Als het gaat om haar eigen geloofsbeleving dan heeft ze het vooral over de hierarchie en de rituelen die haar aanspreken: dus een beetje primitieve vorm van geloofsbeleving.
Ze kan zich vooral vinden in het oude testament.
Kanika heeft een specifieke voorkeur voor de harde, strijdbare psalmen uit het Oude Testament waarin God wordt gevraagd om af te rekenen met vijanden (bijvoorbeeld bidden dat de vijand kinderloos achterblijft of diens vrouw een weduwe wordt).
Over Geert Wilders:
"Ikzelf, ik houd van Geert Wilders, je weet wel, uit Nederland.
Hij is fantastisch omdat hij echt de Joodse gemeenschap steunt, de Hindoe-gemeenschap steunt, de christenen, tegen, je weet wel, gedwongen ideologische verandering."
Of wat ze zegt over mensen die aan liefdadigheid doen:
"
Ze focussen zich altijd op de intentie in plaats van op wat je daadwerkelijk oplevert.
Dus, realistisch gezien, als ik een man 100 dollar geef omdat ik er goed uit wil zien of me goed wil voelen of wat dan ook, terwijl iemand anders dat doet vanuit de goedheid van zijn hart, wat is dan het verschil?Hij krijgt dat geld nog steeds.
Juist.
Dus, ik vind hun logica maar niks.
Ik denk dat ze niet slim genoeg zijn voor die logica."
Kanika is nog jong -28 jaar oud (al zullen psychopaten altijd in de emotionele peuterpuberteit blijven hangen), maar toch wel interessant om een psychopaat het masker te zien afleggen.
Zowel Kanika als Richard opereren ver buiten het neurotypische gemiddelde, waardoor ze elkaars fundamentele 'outsider'-status onmiddellijk herkenden.
Vanuit hun gedeelde achtergrond—gedreven door respectievelijk een psychopatische leegte en een ADHD-gerelateerde honger naar prikkels—hadden ze geen geduld voor oppervlakkige sociale beleefdheid.
In plaats van haar te veroordelen, benaderde Richard haar met een onbevangen, klinische nieuwsgierigheid die direct aansloot bij haar eigen kille, rationele zelfanalyse.
Omdat beiden weten hoe vermoeiend het is om dagelijks te navigeren via aangeleerde maskers, konden ze de conventionele sociale filters volledig laten vallen.
Psychopath vs Psychologist…
THIS WAS WILD -
Kanika Batra x Richard Grannon
The Hodge-Cast and 2 more
13 okt. 2026 The Hodge-Cast
Wat gebeurt er als een psychopaat een psycholoog ontmoet?

In deze speciale rondetafel-editie van The Hodge-Cast ben ik in gesprek met Kanika Batra, die openlijk heeft gesproken over haar diagnose als hoogfunctionerende sociopaat, en Richard Grannon, psychologie-expert en auteur die bekendstaat om zijn werk op het gebied van narcistische mishandeling, trauma en menselijk gedrag.
Gedurende bijna drie uur duiken we in psychopathie, narcisme, manipulatie, trauma, bewustzijn, religie, filosofie en meer — waarbij Richard Kanika's perspectief uitdaagt en onder de loep neemt vanuit een psychologisch standpunt.
----
Waarom ADHD zoveel meer is dan druk zijn | Psychiater & ADHD-expert Sandra Kooij
Meditation Moments App
Nov 3, 2026
Ga naar:
https://link.meditationmoments.nl/sandra
Heeft iedereen tegenwoordig ADHD of leven we gewoon in een hele drukke wereld?
ADHD-expert Sandra Kooij is psychiater en oud-hoogleraar en doet al ruim 30 jaar onderzoek naar ADHD bij volwassenen. Ze deelt wat ADHD echt is, waarom het zoveel verder gaat dan druk of ongeconcentreerd zijn en waarom zoveel mensen er jarenlang mee rondlopen zonder het te weten.In deze aflevering van Rust in je hoofd spreekt Michael Pilarczyk met Sandra Kooij over de sterke link tussen ADHD en slaapstoornissen, de invloed van hormonen en voeding, en wat dagelijkse kritiek met je zelfbeeld doet.
Waarom onze maatschappij 'ver-ADHD-iseert', terwijl niet iedereen ADHD heeft
Hoe slaap, hormonen en je lichaam samenhangen met ADHD
Waarom ADHD bij vrouwen zo vaak gemist wordt
Wat jarenlange kritiek doet met je zelfbeeld en waarom zelfcompassie zo belangrijk is
Of meditatie kan helpen als je hoofd nooit stil lijkt te staan
Een verhelderend gesprek over ADHD met wetenschappelijke inzichten, zelfacceptatie en de weg naar meer rust in je hoofd.
00:00 Intro
01:19 Hoe het onderzoek naar ADHD bij volwassenen begon
09:09 Heeft iedereen tegenwoordig ADHD?
13:51 Wat dagelijkse kritiek met je zelfbeeld doet
17:37 Is ADHD eigenlijk een slaapstoornis?
22:03 ADHD als systeemziekte van lichaam en geest
26:15 Waarom burn-out vaker voorkomt bij ADHD
28:47 Behandeling, hormonen en de overgang
34:33 Voeding, koffie en je darmen
37:46 Waarom vrouwen met ADHD vaak gemist worden
49:37 Wat je zelf kunt doen
57:25 Helpt meditatie bij ADHD?
56:27 Onrust, schermen en verbinding
Bronnen die Sandra noemt in de aflevering

syQ:
https://www.psyq.nlDIVA-5 diagnostisch interview:
https://www.divacenter.euADHD Powerbank (Engelstalige video's):
https://www.adhdpowerbank.comADHD Netwerk (behandelaren in heel Nederland):
https://www.adhdnetwerk.nlADHD Centraal:
https://adhdcentraal.nl/
ADD is een erfelijke, biologische stoornis die niet overgaat na de jeugd en wordt gekenmerkt door een fundamenteel dopaminetekort en een vertraagde interne klok.
80% van de patiënten kampt met een ernstige slaapvertraging, wat de bron is van een cascade aan klachten (depressie, slechte concentratie en uitputting).
Door de slaap gericht aan te pakken met melatonine en de diagnose te begrijpen als een biologisch en systemisch gegeven, verdwijnen onterechte schuldgevoelens en ontstaat er effectieve ruimte voor rust in het hoofd.
ADD bij vrouwen uit zich anders door vroege overgangsklachten (vanaf 35 jaar) en verregaand maskeren, wat leidt tot een onterecht negatief zelfbeeld.
De aandoening is geen gedragsprobleem, maar een systemische en biologische klacht die gekoppeld is aan slaap, darmen en ontstekingen.
Door de last van schuldgevoelens weg te nemen via educatie, de fysieke basis (slaap, voeding en eventueel medicatie) op orde te brengen en gespecialiseerde coaching in te zetten, kan een groot deel van de patiënten hun leven succesvol structureren en stabiliseren.
Kleine, consistente leefstijlinterventies—zoals het op tijd innemen van een halve milligram melatonine, het vermijden van alcohol en het luisteren naar hoe je darmen reageren op voeding—kunnen de slaap en de dagelijkse rust enorm verbeteren.
Tegelijkertijd slurpt onze digitale schermcultuur onze aandacht op en voedt deze de onrust in de maatschappij.
De belangrijkste les is om niet te oordelen over mensen met gedragsproblemen, maar te kiezen voor wederzijds begrip, educatie en verbinding.
- Definitie van ADD/ADHD:
Een aangeboren, erfelijke en chronische neurobiologische stoornis die in de kindertijd (voor het 12e jaar) begint en levenslang aanhoudt.
- Maatschappelijke druk:
Hoewel de moderne maatschappij (screens, stress, minder natuur) ons drukkier en vermoeider maakt—waardoor de samenleving "veraddiseert"—is dit niet hetzelfde als de klinische stoornis.
- Onderdiagnose bij vrouwen:
Vrouwen worden in hun jeugd vaker over het hoofd gezien;
ze krijgen soms ten onrechte de diagnose 'borderline' of 'depressie' opgeplakt.
- Negatief zelfbeeld:
Mensen met onbehandelde ADD krijgen onafgebroken kritiek op school en thuis, wat bij 90% leidt tot een negatief zelfbeeld, faalangst of een gevoel van waardeloosheid.
- De kern is biologisch (dopamine):
Het probleem is niet onwil of luiheid, maar een tekort aan dopamine en motivatie om saaie, administratieve taken vol te houden.
- Enorme comorbiditeit:
Ongeveer 75% van de volwassenen met ADD heeft minstens één bijkomende aandoening, zoals angststoornissen, verslavingen of depressie.
- Slaapstoornis als hoofdfactor:
80% van de mensen met ADD is een laat type (avondmens).
Hun interne biologische klok en melatonine-aanmaak zijn gemiddeld 1,5 tot 3 uur vertraagd.
- Eenvoudige slaapinterventie:
Het toedienen van een lage dosering melatonine op het juiste tijdstip helpt de interne klok te resetten en vermindert de ernst van de ADD-symptomen aanzienlijk.
- Systeemziekte (Lichaam & Geest):
Kooijs nieuwste theorie stelt dat ADD een breder systemisch probleem is, vaak gekoppeld aan hypermobiel bindweefsel, ontstekingen en een verhoogde doorlaatbaarheid van de bloed-hersenbarrière.
- Multidisciplinaire behandeling:
De effectiefste aanpak begint met het behandelen van slaap, stemming en angst, vaak in combinatie met gerichte medicatie en psycho-educatie in plaats van uitsluitend praattherapie.
- Vrouwelijke overgang en ADD:
Vrouwen met ADD komen gemiddeld 5 jaar eerder in de overgang (vanaf circa 35 jaar) dan vrouwen zonder ADD.
- Onbegrepen overgangsklachten:
Overgangsklachten zoals prikkelbaarheid, gewrichtspijn, haaruitval en depressie worden bij vrouwen met ADD vaak niet herkend door huisartsen, wat leidt tot onnodig lijden.
- Zelfvergeving en compassie:
Een essentieel onderdeel van de behandeling is dat patiënten leren in te zien dat hun problemen (kritiek, slechte prestaties) niet hun eigen schuld zijn, wat het negatieve zelfbeeld doorbreekt.
- Holistische en systemische benadering:
De behandeling kijkt naar het hele systeem (lichaam en geest), inclusief darmklachten, allergieën en voeding, omdat ontstekingen (breininflammatie) een rol spelen.
- Rol van voeding en leefstijl:
Ongezonde voeding, suikers en stimulerende middelen (koffie, energiedrankjes) versterken de lichamelijke en geestelijke onrust bij ADD.
- Maskeren bij vrouwen:
Vrouwen hebben vaker het inattente type (geen fysieke hyperactiviteit) en maskeren hun klachten door perfectionisme en keihard werken, wat de 'job from hell' veroorzaakt.
- Lange wachtlijsten in de GGZ:
De reguliere GGZ kampt met wachtlijsten van een jaar of meer, waardoor specialisten en netwerken (zoals het AD(H)D-netwerk) alternatieve routes moeten bieden.
- Medicatie is effectief en niet verslavend:
Medicatie (en soms antidepressiva) helpt 70% tot 80% van de patiënten enorm, is niet verslavend, en pakt een chronische onderliggende aandoening aan.
- Gerichte informatie in plaats van direct naar de huisarts:
Mensen wordt aangeraden zich eerst goed in te lezen via platforms (zoals psyq.nl of de ADHD Powerbank) en gratis testen (Diva 5) voordat ze naar de huisarts stappen.
- Multidisciplinaire coaching:
Naast medicatie is gespecialiseerde coaching (door psychologen die de comorbiditeit begrijpen) cruciaal om het leven te structureren en te verwerken.
- Behandelaars selecteren:
Controleer bij het zoeken naar hulp (zoals via AD(H)D centraal of specifieke praktijken) of behandelaars werkelijk verstand hebben van de stoornis en geen oordelend oordeel vellen ("het is je eigen schuld").
- Kosten en vergoedingen:
Niet elke behandelaar heeft contracten met zorgverzekeraars vanwege administratieve lasten;
bij ongecontracteerde zorg wordt vaak rond de 70% vergoed, de rest betaal je zelf.
- Praktische slaaptip:
Start met een lage dosering melatonine (0,5 mg) rond 10 uur 's avonds als vaste onderhoudsbehandeling;
stoppen leidt direct tot terugkeer van het late slaappatroon.
- Negatieve impact van alcohol:
Alcohol helpt even om in slaap te vallen, maar verstoort de slaap in de tweede helft van de nacht en triggert piekergedachten.
- Voeding en darmgezondheid:
Vermijd gluten, suikers of histamineerijke voeding (zoals tomaten of spinazie) als je merkt dat je mond- of darmklachten krijgt;
dit vermindert fysieke en mentale onrust.
- Moeite met lezen overwinnen:
Mensen met ADD vinden boeken lezen vaak lastig door concentratieproblemen, maar gaan automatisch focussen (hyperfocus) als een onderwerp hen echt interesseert.
- Digitale overprikkeling:
De maatschappij ervaart gigantische onrust door de digitale wereld, schermen en prestatiedruk, wat leidt tot een gebrek aan verbinding en meer psychische spanning.
- Waarom schermen zo verslavend zijn:
Baby's en volwassenen worden onmiddellijk getrokken naar schermen vanwege de snelle visuele input, beweging en geluid die direct inspelen op ons oerbrein en dopamine afgeven.
- Psychiatrie is multifactorieel:
Hoewel de digitale wereld stress vergroot, verdwijnt psychiatrische problematiek (die deels biologisch en erfelijk is) niet door schermen simpelweg te verbannen.
- Eindboodschap:
Oordeel niet te snel over anderen, verdiep je in de problematiek van mensen met ADD en heb vooral compassie en liefde voor elkaar.
Praktisch:
- Stop met zelfveroordeling:
Als je chronisch moeite hebt met plannen, administratie of op tijd komen ondanks je intelligentie, is dit vaak een dopaminair en biologisch probleem, geen teken van luiheid.
- Pak slaap als eerste aan:
Veel "ADHD-symptomen" (prikkelbaarheid, slechte concentratie, vreetbuien) zijn feitelijk het gevolg van chronisch slaaptekort door een verschoven biologische klok.
- Kijk kritisch naar je avondritme:
Als avondmens kan het helpen om de interne klok vroeg in de avond te sturen met een lage dosis melatonine (onder begeleiding) in plaats van te vertrouwen op piekertrainingen.
- Zoek de juiste diagnose:
Vrouwen of volwassenen die vastlopen en labels krijgen als 'burn-out' of 'borderline' doen er goed aan om te onderzoeken of ongediagnosticeerde ADD ten grondslag ligt aan hun klachten.
- Herken overgangsgerelateerde vroege signalen:
Vrouwen rond de 35+ die kampen met onbegrepen extreme vermoeidheid, prikkelbaarheid of concentratieverlies moeten rekening houden met een vervroegde overgang in combinatie met ADD.
- Stop het zelfverwijt (zelfcompassie):
Besef dat jarenlange problemen met organisatie en planning geen persoonlijk falen of luiheid zijn, maar het gevolg van een neurobiologische handicap.
- Gebruik betrouwbare bronnen vóór de huisarts:
Begin met zelfstudie via gespecialiseerde platforms (zoals bipq.nl of de Diva 5-vragenlijst) om met gefundeerde kennis naar een arts te stappen.
- Optimaliseer voeding en darmgezondheid:
Vermijd junkfood, overmatige cafeïne en suikers om te voorkomen dat je darmflora extra onrust en prikkels naar je brein stuurt.
- Gebruik een timer voor melatonine:
Neem een halve milligram melatonine rond 22:00 uur in om je biologische klok te resetten en wees consistent; twee weken stoppen betekent dat je oude ritme direct terugkeert.
- Beperk alcoholconsumptie voor een betere nachtrust:
Laat 's avonds alcohol staan om te voorkomen dat je midden in de nacht wakker wordt met een malend brein.
- Luister naar je mond- en darmreacties:
Let op hoe je lichaam reageert op voeding (zoals gluten of specifieke groenten);
fysieke reacties in de mond of darmen verklaren vaak de onrust in je systeem.
- Beperk schermtijd en zoek fysieke verbinding:
Compenseer de digitale sleur door naar buiten te gaan, te bewegen en echte, onverstoorde sociale contacten te onderhouden.
Citaten:
- "De maatschappij veraddiseert, maar dat betekent niet dat de maatschappij ADHD heeft."
- "Het paste als een jas."
(Over het moment dat een volwassen patiënt eindelijk de juiste diagnose kreeg in plaats van borderline).
- "Als je aandacht slecht is, is je geheugen ook niet zo goed, want je hebt aandacht nodig om dingen in je geheugen op te slaan en op te halen."
- "ADD is een systeemziekte;
het dekt de lading volledig niet door het alleen maar te reduceren tot druk, impulsief en ongeconcentreerd zijn."
- "Wees heel blij dat je geen vrouw bent, want dat valt niet mee."
- "Waarom moet hij zichzelf vergeven?
Omdat hij zijn hele leven gehoord heeft dat het aan hem of haar lag."
- "Ik zeg:
het is een job from hell om een vrouw met ADD te zijn."
- "Pas als mensen inzien dat het geen lichtprobleem is en geen aanstellerij, maar echt een handicap, [verdienen ze] die behandeling."
- "Educatie, educatie en educatie."
- "Als ze zeggen het is je eigen schuld dan zou ik er niet heen gaan.
En als ze zeggen we hebben er verstand van en we leren jou om ermee te dealen, dat klinkt al beter."
- "Melatonine is een langdurige onderhoudsbehandeling.
Als je er twee weken mee stopt, ben je weer net zo laat als je was."
- "Ons brein gaat aan op beweging en geluid...
er kan niks op tegen wat een scherm meteen voor je doet."
- "Oordeel niet te snel, zeker niet over mensen met ADD, verdiep je erin en heb elkaar lief."
---
I Diagnose ADHD. I Also Have It.
Here's What Most Advice Gets Wrong
Dr. Brandon Stewart
Aug 3, 2026
ADHD is not a shortage of attention.
It is a problem of controlling it.
I'm Dr. Brandon Stewart, a clinical neuropsychologist with ADHD, and here are three things most ADHD advice gets wrong.
Ik heb jarenlang volwassenen met ADHD beoordeeld, en ik heb zelf ADHD.
Mijn eeneiige tweelingbroer ook.
Die combinatie van klinische training en ervaringsdeskundigheid is de invalshoek voor alles op dit kanaal.
In deze video behandel ik drie dingen die mijn klinische werk en eigen ervaring mij hebben geleerd over hoe ADHD bij volwassenen werkt:
- Waarom ADHD beter kan worden begrepen als een uitdaging op het gebied van executieve functies en zelfregulatie, en niet simpelweg als een aandacht- of concentratieproblemen.
De aandacht is er wel.
Het richten, vasthouden en op commando weer loslaten is het moeilijke deel.
- Waarom wat veel volwassenen "geheugenverlies" noemen meestal te maken heeft met het werkgeheugen, en waarom dat onderscheid bepaalt welke strategieën wel of niet helpen.
- Waarom ADHD-breinen reële sterke punten hebben, hoewel niet op de afdoenende manier van een "ADHD-superkracht", en waarom schaamte nooit een behandelplan is.
De rode draad:
effectieve ADHD-strategieën werken mét het brein in plaats van te proberen het via schaamte anders te laten functioneren.
Dat betekent externe structuur, omgevingsontwerp en aansprakelijkheid, en niet meer wilskracht.
ADHD is volgens een klinisch neuropsycholoog geen gebrek aan discipline, maar een stoornis in de executieve functies en zelfregulatie over tijd, vaak verward met een puur aandachts- of geheugenprobleem.
De kloof tussen weten wat je moet doen en het daadwerkelijk uitvoeren, veroorzaakt uitstelgedrag en tijdblindheid.
Velen verwarren dit met geheugenverlies, terwijl het specifiek om werkgeheugen gaat:
het tijdelijk vasthouden van informatie.
Gewone productiviteitsadviezen en schaamte werken niet, omdat ze op het verkeerde deel van de hersenen zijn gericht.
Wie ADHD heeft, beschikt naast uitdagingen ook over sterke kanten zoals creatief en divergent denken, mits de omgeving hierop wordt aangepast.
De kern is niet om je brein te dwingen normaal te functioneren via straf of druk, maar om de omgeving zo in te richten dat je minder op interne motivatie hoeft te leunen.
Goede strategieën verlagen wrijving voor belangrijk gedrag en verhogen deze voor afleiding.
Door je cognitieve profiel te begrijpen en externe hulpmiddelen in te zetten, kun je systemen bouwen die passen bij je natuurlijke ritme in plaats van ertegenin te vechten.
- ADHD is primair een stoornis in executieve functies en zelfregulatie, niet simpelweg een tekort aan aandacht of wilskracht.
- De grootste uitdaging zit in de brug tussen intentie en actie:
weten wat je moet doen, maar moeite hebben om daadwerkelijk te starten of taken af te maken.
- Uitstelgedrag komt door moeite met het reguleren van actie bij uitgestelde beloningen;
tijdblindheid en emotionele reactiviteit horen hier ook bij.
- Standaard productiviteitsadviezen (zoals 'maak een to-do-lijst') schieten tekort omdat ze het probleem bij de kennis leggen in plaats van bij de uitvoering.
- Wat vaak als algemeen 'geheugenverlies' wordt ervaren, is in feite een probleem met het werkgeheugen (het actieve mentale werkstation).
- Omdat reguliere geheugenstrategieën niet werken voor werkgeheugenproblemen, zijn externe hulpmiddelen (zoals direct opschrijven en fysieke herinneringen) effectiever.
- ADHD-breinen bezitten naast reële uitdagingen ook unieke sterke kanten, zoals divergent denken, creativiteit en hyperfocus bij boeiende taken.
- De spreker verwerpt het label 'superpower' omdat ADHD veel leed kan veroorzaken, maar benadrukt dat de aandoening sterk contextgevoelig is.
- Schaamte en zelfhaat zijn geen effectieve behandelmethoden;
het forceren van een brein om te werken via systemen die niet passen, put uit.
- Effectieve interventie richt zich op het begrijpen van het eigen cognitieve profiel en het ontwerpen van de omgeving zodat het brein minder hard hoeft te compenseren.
Praktisch:
- Stop met het gebruiken van schaamte als motivatie;
accepteer dat standaard productiviteitstips vaak niet werken voor jouw type brein.
- Maak je omgeving slimmer in plaats van harder te proberen:
"Laat je brein niet dragen wat je omgeving voor je kan dragen."
- Gebruik gerichte werkgeheugenstrategieën door multi-step instructies en herinneringen direct te externaliseren op de plek waar de actie plaatsvindt.
Citaten:
- "ADHD is in de kern geen concentratieprobleem.
Het is geen karakterfout, en het is absoluut niet iets wat je oplost door simpelweg harder je best te doen."
- "De brug tussen weten wat je moet doen en het daadwerkelijk uitvoeren is zwakker en minder betrouwbaar in ADHD-breinen."
- "Laat je brein niet dragen wat je omgeving voor je kan dragen.
Dat is geen zwakte.
Dat is een goed ontwerp."
---
ADHD and Sleep: Why Your Brain Won't Shut Off at Night
Sep 21, 2026
Als je de hele dag bekaf bent en om middernacht klaarwakker, ligt dat misschien niet aan je wilskracht.
Ik ben Dr. Brandon Stewart, klinisch neuropsychologist met ADHD, en dit is waarom slaapproblemen bij ADHD vaak een timingprobleem zijn, plus wat daadwerkelijk helpt.
Ik diagnosticeer en behandel ADHD, en heb het zelf ook.
In deze video bespreken we waarom de biologische klok bij ADHD vaak laat loopt, hoe je een circadiaans probleem onderscheidt van echte slapeloosheid, wat uitstelgedrag voor het slapengaan werkelijk is, waarom slaaphygiëne keer op keer tekortschiet, en de strategieën waar echt bewijs voor is.
Wat daadwerkelijk helpt:
Als jouw patroon lijkt op een vertraagde biologische klok, zorg dan voor een vaste opstaatijd en zoek helder ochtendlicht op. Dat is het sterkste signaal om een late klok vroeger te zetten.
Stel een avondklok voor cafeïne in.
In een klein gecontroleerd onderzoek kostte 400 mg die zes uur voor het slapengaan werd ingenomen nog steeds meer dan een uur gemeten slaap.
Schrijf de to-do-lijst voor morgen vijf minuten voor het slapengaan op papier, om de openstaande taken die je geest wakker houden te ontlasten.
Zet één verandering om in een als-dan-plan. In twee gerandomiseerde onderzoeken met universiteitsstudenten zorgde het visualiseren van het obstakel en het opbouwen van een als-dan-plan daartegen ervoor dat de bedtijd aanzienlijk vervroegde.
Hoewel dit nog niet specifiek bij ADHD is getest, sluit het mechanisme goed aan.
Wat de bewijslast niet ondersteunt, is slaaphygiëne als op zichzelf staande behandeling, een hoge dosis melatonine vlak voor bedtijd bij een vertraagde klok, blauw licht-wering brillen, en het beoordelen van een enkele nacht met een consumenten-slaaptracker.
Kort over melatonine.
Het is meer een timmingsignaal dan een slaapmiddel, en de juiste timing hangt af van je eigen circadiaanse fase.
Overleg dit met je voorschrijver.
Misschien wil je een slaaponderzoek overwegen als je last hebt van zwaar snurken met niet-verfrissende slaap of waargenomen ademstops, een kriebelende neiging om je benen te bewegen in de avond, of wekenlang wakker liggen ondanks serieuze inspanning.
Dat verdient een professionele blik, geen zoveelste aanpassing in je gewoonten.
De rode draad:
De klok is echt, en er is mee te werken.
Je kunt stoppen met vechten tegen je wilskracht en gaan werken met de timing die je daadwerkelijk hebt.
Slaapproblemen bij ADHD worden vaak onterecht afgedaan als een gebrek aan discipline of slechte slaaphygiëne.
Klinisch neuropsycholoog Dr. Brandon Stewart legt uit dat de kern vaak ligt bij een verschoven biologische klok (circadiaans ritme), waarbij de melatonineproductie tot anderhalf uur later op gang komt.
Dit leidt tot een mismatch ('sociale jetlag') tussen een laat functionerend brein en vroege verplichtingen. Hierdoor ontstaan avondtegenzin (bedtime procrastination) en extreme ochtendvermoeidheid (sleep inertia).
Standaardtips over slaaphygiëne schieten vaak tekort.
Effectieve hulpmiddelen omvatten een vaste wektijd met direct ochtendlicht, een cafeïneverbod in de middag, het opschrijven van taken voor het slapengaan om piekeren te stoppen, en concrete als-dan-plannen.
Melatonine werkt beter als lage dosis op een vast tijdstip in plaats van als zware slaappil op het moment zelf.
Ten slotte is het cruciaal om onderliggende slaapstoornissen zoals slaapapneu of rustelozebenensyndroom door een arts te laten onderzoeken, in plaats van jezelf te beschuldigen van luiheid.
- Slaapproblemen bij ADHD hebben vaak te maken met een late biologische klok (timing) in plaats van alleen de duur van de slaap.
- Bij zo'n drie kwart van de volwassenen met ADHD komt de melatonine-afgifte 's avonds ongeveer anderhalf uur later op gang.
- Dit zorgt voor een mismatch ('sociale jetlag') omdat een laat ritme moet functioneren in een maatschappij met vroege ochtendverplichtingen.
- Wat 'bedtime procrastination' (uitstelgedrag voor het slapengaan) wordt genoemd, is vaak de behoefte van een prikkelbaar brein aan rust op het enige stille moment van de dag.
- Vroeg opstaan voelt daardoor zwaar door versterkte 'sleep inertia' (slaapinertie of ochtendgrogigheid).
- Algemene slaaphygiëne (zoals dimlicht of geen schermen) is op zichzelf meestal niet genoeg en vervangt geen gerichte gedragstherapie (CBT-I).
- Effectieve maatregelen zijn onder andere een vaste opstaatijd, fel ochtendlicht direct na het wakker worden, en een cafeïnestop in de vroege middag.
- Het legen van je hoofd op papier vlak voor het slapengaan helpt om de racende gedachten te stoppen en sneller in slaap te vallen.
- Melatonine werkt beter als een lage dosering om de biologische klok te verschuiven in plaats van als een zware slaappil vlak voor bedtijd.
- Onderliggende aandoeningen zoals slaapapneu of het rustelozebenensyndroom komen vaker voor bij ADHD en vereisen een professionele medische evaluatie.
Praktisch:
- Stop met jezelf te straffen of te beschuldigen van luiheid als je 's avonds niet kunt slapen of 's ochtends niet kunt opstaan.
- Werk vanuit de ochtendkant van de klok:
focus op een vaste opstaatijd en fel ochtendlicht in plaats van te proberen jezelf te dwingen vroeg te gaan slapen.
- Schrijf je taken voor de volgende dag op papier op een vaste plek naast je bed om je werkgeheugen te ontlasten en piekeren te verminderen.
Citaten:
- "Het slaapprobleem bij ADHD is vaak een kwestie van timing en niet alleen van duur."
- "Je faalt er niet in om te slapen, er wordt je gevraagd te slapen tijdens je eigen biologische avond."
- "Goede gewoonten kunnen een onderliggende slaapstoornis niet oplossen, en ADHD komt vaker dan gemiddeld samen voor met een aantal daarvan."