Hoe een angstcultuur de grootste intensive care van Nederland beheerst
Sander Zurhake
"Waarom spreek je je niet uit?" Die vraag stelt Cootje van der Ende, voormalig teamleider van de ic-verpleegkundigen van het Erasmus MC, een paar jaar geleden aan een collega arts-intensivist. "Die collega werkte er al ruim twintig jaar. Hij zei dat hij had geleerd om zijn mond te houden." Ook arts-intensivist Han Meeder, nog in dienst van het Erasmus, maakt zich al jaren zorgen. "Hoe het nu op de ic gaat, schaadt de patiëntenzorg."
Sommige medewerkers voelen zich door de jaren heen geïntimideerd of zelfs vernederd. Ze beschrijven een tiental incidenten, ondersteund met documenten. Slechts enkele nemen we op in dit verhaal. Vertrouwelijke mails, apps, medische dossiers, interne rapporten en communicatie met advocaten ondersteunen hun verklaringen.
Zorgelijke situaties
Terwijl het melden van situaties die raken aan patiëntenzorg in een ziekenhuis cruciaal is, blijken verpleegkundigen en artsen die de meest kwetsbare patiëntengroep van het ziekenhuis behandelen, al jaren terughoudend met het aanspreken van ic-collega's of de afdelingsleiding. Dat blijkt uit onderzoek van NOS en
Nieuwsuur.
Als gevolg van de angstcultuur kregen in vijf jaar tijd zeker drie medewerkers psychische klachten, zoals angst- of paniekaanvallen. Afschriften van psychologen bevestigen dat.
We spraken 21 huidige en vijf voormalige medewerkers. Zestien personen zeggen expliciet dat zij door de huidige werkcultuur geen melding maken van zorgelijke situaties op de intensive care. Het ziekenhuis laat in een reactie weten het van "groot belang" te vinden dat medewerkers zich gehoord en veilig voelen om zorgen te delen. Het ziekenhuis benadrukt dat er meerdere laagdrempelige mogelijkheden zijn om ongewenst gedrag of het werkklimaat aan te kaarten.
Drempel
Niet iedereen die we spreken, wil een interview geven. Anoniem geven zij wel een toelichting. "Gebleken is dat als je dingen doet, of dingen zegt die het management niet aanstaan, ze ervoor zorgen dat je er niet meer wíl werken", zegt een ic-medewerker. "De drempel om wezenlijke medische zaken aan de kaak te stellen ligt hoog, vanwege de werkcultuur", zegt een andere medisch specialist. "Bijvoorbeeld de inzet van innovatieve behandelingen of het staken van behandelingen."
Medewerkers vertellen dat klachten niet tot verbetering hebben geleid. Bovendien zagen zij dat medewerkers die zorgen wel deelden - bijvoorbeeld bij de ombudsman van het ziekenhuis of de afdelingsleiding - verwikkeld konden raken in een arbeidsconflict. Of zelfs vertrokken.
De gespecialiseerde thorax-afdeling van de ic stond tot voor kort te boek als "strafkamp":
2:07
'Medisch specialisten die uit de gratie raakten moesten naar een strafkamp'
Uit ons onderzoek blijkt dat drie artsen tussen 2017 en 2021 zijn overgeplaatst door afdelingshoofd Diederik Gommers. Twee artsen werd expliciet verboden op andere afdelingen te werken. Zij ervaarden dit als een straf.
'Ik moest me gedeisd houden'
Ook Han Meeder werd overgeplaats. Hij is arts-intensivist, gespecialiseerd in complexe beademingstechnieken. Een specialisme dat weinig ic-artsen beheersen. Meeder geeft tijdens de coronacrisis leiding aan speciale ic-ambulances en in die tijd ontstaan er spanningen met Gommers.
Als Meeder terugkeert naar de ic, wordt hij alleen nog ingezet op de gespecialiseerde thorax-intensive care en krijgt hij restricties opgelegd door Gommers. Daardoor kan hij zijn specialisme niet meer op andere ic's toepassen. Ook niet als collega's zijn hulp vragen bij specifieke beademing. "Ik moest me gedeisd houden."
"Ziekenhuizen uit de regio met complexe patiënten op de ic, sturen die naar academische ziekenhuizen zoals het Erasmus MC. Maar dan moeten artsen wel op de afdelingen mogen werken om die patiënten te helpen", zegt voormalig verpleegkundig-teamleider Cootje van der Ende. "Als dat niet gebeurt, heeft dat gevolgen voor de patiëntveiligheid."
Een leidinggevende van de thorax-ic krijgt lucht van de ongebruikelijke maatregel tegen Meeder en mailt Gommers: "Waarderen wij Han als collega (...) of doen we dat niet?" En verderop in hetzelfde bericht: "Je bent hem aan het straffen."
Een andere arts werd in 2018 volgens ic-medewerkers maandenlang "voor straf" op de thorax-afdeling geplaatst. "Terwijl het hem aan bepaalde vaardigheden ontbrak", zegt Van der Ende. "Als je mensen mensen buiten hun expertise aan het werk zet, dan is het bijna alsof je hoopt dat ze fouten maken."
In een reactie zegt het bestuur van het ziekenhuis bekend te zijn met twee gevallen. Het bestuur gaat niet in op vragen of het ook op de hoogte was van restricties en wat dit heeft betekent voor de patiëntenzorg. "In algemene zin heeft een afdelingshoofd de bevoegdheid om in afstemming met HR personele beslissingen te nemen."
'Rupsjes nooitgenoeg'
De verpleegkundigen die NOS/
Nieuwsuur spreekt, vertellen over het keerpunt in de coronacrisis, toen zij bij herhaling waarschuwden dat het ziekenhuis teveel patiënten opnam. Medewerkers werden ziek en vielen uit. Het verpleegkundig personeel tekende per mail protest aan toen de afdelingsleiding besloot opnieuw meer patiënten op te nemen. Er werd gezegd dat de verpleegkundigen er simpelweg niet over gaan.
Later vergeleek een directielid van de ic het verplegend personeel met "rupsjes nooitgenoeg". Sindsdien zijn verpleegkundigen terughoudend om zich uit te spreken. Zelfs over situaties waarbij de patiëntveiligheid in het geding is.
Toen arts-intensivist Hilde de Geus het opnam voor de verpleegkundigen, werden niet veel later haar opleidingsdagen ter discussie gesteld. Dat blijkt ook uit interne documenten. "Voor mijn gevoel was het een afrekening omdat ik kritisch was geweest."
Het ziekenhuis noemt dit een onjuiste weergave van zaken. Wat er onjuist is, licht het Erasmus niet toe. "Wegens privacywetgeving kunnen wij hier geen toelichting op geven."
Verschillende arts-intensivisten hebben over hun aanvaringen met afdelingshoofd Gommers ook gesproken met de ombudsman van het ziekenhuis. Het ziekenhuisbestuur zegt nooit een signaal van de ombudsman te hebben ontvangen.
