Een typisch beeld van het waterlandlschap, maar de vanzelfsprekendheid dat alles veilig is lijkt voorbij. © Dijkstra BV
Waterbedrijven en -schappen luiden noodklok in manifest
Gijsbert Termaat
„Met slimme maatregelen zoals flexibel peilbeheer, het herstellen van beken en extra stuwen kunnen we water langer vasthouden, droogteschade beperken en natuurherstel versnellen. Maar dit kan alleen slagen met sterke samenwerking tussen waterschappen, drinkwaterbedrijven, het nieuwe kabinet en andere overheden.” Dat stellen Pieter Litjens, voorzitter van Vewin (de vereniging van waterbedrijven in Nederland) en Jeroen Haan, voorzitter van de Unie van Waterschappen in een gesprek met De Telegraaf.
Steeds meer huizen verzakt door extreem droge zomers: ’Ik zit gewoon klem’
Hoe ernstig is de situatie rondom drinkwater in Nederland?
Litjens: ,,Die is niet rooskleurig. Wij werken als sector 24 uur per dag, zeven dagen per week om ruim acht miljoen huishoudens en bedrijven in Nederland te voorzien van schoon en betrouwbaar drinkwater, dat essentieel is voor gezondheid, welzijn en welvaart. Maar het is geen vanzelfsprekendheid meer. De druk neemt toe, bedreigingen worden groter en de noodzaak om nu in actie te komen is urgent. Dit kunnen drinkwaterbedrijven niet alleen. We hebben provincies, waterschappen en het Rijk hard nodig.”
Pieter Litjens: ,,De noodzaak om in actie te komen voor betrouwbaar drinkwater is urgent.” © Tom Pilzecker
Haan: ,,Dat beeld herken ik volledig. Waterschappen zorgen ervoor dat mensen in Nederland kunnen wonen, werken en ondernemen. Maar de zekerheid over water verdwijnt langzamerhand, want problemen rond klimaatverandering, verstedelijking, energietransitie en waterkwaliteit komen allemaal samen. Lange tijd was dat onzichtbaar. Mensen denken: ik woon hier prima, zich niet realiserend dat Nederland ooit een moeras was.”
Wat betekent dat concreet voor de toekomst?
Haan: ,,Neem de woningbouw. Waar bouwen we de komende jaren honderdduizenden woningen? Kunnen we die wel aansluiten op drinkwater? Is er in hete zomers voldoende water om steden leefbaar te houden? Kunnen we hevige regenbuien nog aan? En ondertussen vervuilen we het water waar koeien uit drinken en waar ons drinkwater van wordt gemaakt. Dat kan niet zo doorgaan. Daarom pleiten wij samen met de drinkwaterbedrijven voor een toekomstbestendige aanpak. En water en bodem moeten daarin sturend zijn voor de ruimtelijke inrichting.”
Jeroen Haan: ,,Wat je er niet in stopt, hoef je er ook niet uit te halen. Neem PFAS, een stof die nauwelijks af te breken is, maar wel in water, in ons lichaam en zelfs bij ongeboren kinderen terechtkomt.” © Tom Pilzecker
Afgelopen tijd waren er kookadviezen, onder meer in Utrecht. Dat roept zorgen op. Is ons drinkwater nog wel veilig?
Litjens: ,,Het is belangrijk om dat goed te duiden. Die kookadviezen waren vervelend, maar ze laten ook zien dat het systeem werkt. Bij de kleinste afwijking – soms één bacterie – slaan we alarm en geven we uit voorzorg een kookadvies. Dat betekent niet dat het water meteen gevaarlijk is, maar dat we extreem voorzichtig zijn. Nederland hanteert één van de hoogste drinkwaterstandaarden ter wereld.”
Maar dat vraagt veel van het systeem?
Litjens: ,,Zeker. Er ligt zo’n 120.000 kilometer aan leidingen onder de grond. Het beheer daarvan is complex en kostbaar. Net als bij wegen, bruggen en energie-infrastructuur staan we voor enorme investeringsopgaven, dat vraagt blijvende aandacht.”
Hoe staat het met de toekomstige beschikbaarheid van drinkwater?
Litjens: ,,Daar ligt misschien wel de grootste uitdaging. Nederland wil tot 2030 ongeveer 900.000 tot 1 miljoen woningen bouwen. Die moeten allemaal drinkwater krijgen. Dat is niet meer overal vanzelfsprekend. In sommige regio’s dreigen al tekorten. Daarom hebben we samen met het Rijk en de provincies het Actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen 2023-2030 opgesteld. Het doel is helder: ook in 2030 en daarna voldoende drinkwater voor iedereen.”
Een daarbij speelt de waterkwaliteit een cruciale rol. Wat gaat er mis?
Haan: ,,Onze boodschap is simpel: wat je er niet in stopt, hoef je er ook niet uit te halen. Neem PFAS. Dat zijn stoffen die nauwelijks afbreken, maar wel in water, in ons lichaam en zelfs bij ongeboren kinderen terechtkomen. Drinkwaterbedrijven kunnen veel zuiveren, maar dat kost enorm veel energie en geld. Bronaanpak is veel effectiever en moet dan ook het uitgangspunt zijn, maar dat vraagt wel om strengere keuzes van de overheid.”
Als we niet ingrijpen is drinkwater dat uit de kraan stroomt niet meer vanzelfsprekend, aldus het Watermanifest. © Dijkstra BV
En klimaatverandering maakt het probleem complexer?
Haan: ,,Zeker. Nederland wordt tegelijkertijd droger én natter. We krijgen meer piekbuien, maar ook langere droge perioden. Dat heeft grote gevolgen voor zowel ons waterbeheer als de beschikbaarheid van water.”
Daarom brengen jullie samen een watermanifest uit. Is dat een noodkreet?
Haan: ,,Nee, het is een realistische handreiking. We schetsen de feiten en bieden oplossingen. Het gaat om keuzes in ruimtelijke ordening, bescherming van drinkwaterbronnen en waterkwaliteit. Dat is geen luxe, maar randvoorwaardelijk voor Nederland.”
Belangrijkste adviseur waarschuwt in tijden van regen: ’We moeten straks vechten om water’

Litjens: ,,Ik zie het ook niet als een vrijblijvend advies. Het is een concreet handelingsperspectief. Als we nu niet ingrijpen, worden de problemen groter, ingewikkelder en duurder. En die rekening komt uiteindelijk bij de burger terecht.”
Wat staat er op het spel als we te laat handelen?
Litjens: ,,Dan wordt drinkwater minder vanzelfsprekend. Technisch kunnen we veel oplossen, maar tegen steeds hogere kosten en met meer risico’s. Dat wil je voorkomen. Het is ook een kwestie van rechtvaardigheid. Als we problemen vooruit blijven schuiven, betalen toekomstige generaties de prijs. Nu handelen is goedkoper en eerlijker.”
Moeten mensen bang zijn dat ze straks flessenwater moeten hamsteren?
Litjens: ,,In noodsituaties kunnen drinkwaterbedrijven minimaal tien dagen water leveren, maar het is natuurlijk altijd handig wat in huis te hebben. Het punt is juist dat we noodsituaties willen voorkomen. We moeten dan ook vooruitkijken en verstandig sturen. Waterveiligheid en drinkwater zijn geen politieke hobby’s, maar basisvoorwaarden voor ons bestaan. Als we dat samen met de overheid erkennen, kan Nederland ook in de toekomst veilig en leefbaar blijven.”