butterfly2023
Well-known member
SP en VVD? Ok... Nou 't zal best allemaalWaarom denk je van niet?![]()
Follow along with the video below to see how to install our site as a web app on your home screen.
Opmerking: This feature may not be available in some browsers.
SP en VVD? Ok... Nou 't zal best allemaalWaarom denk je van niet?![]()
videowaarheid.nl
Zal best, ze spoeien er dagelijks lustig op los.
Willem Engel in gesprek met Pim Rijswijk over plan B en concrete kansen voor ondernemers buiten de EU. Over het strategisch verkopen van je huis en het benutten van overwaarde, investeren in vastgoed in opkomende landen en het spreiden van risico’s over meerdere continenten. Willem deelt praktische inzichten over hotelconcepten, off grid projecten, lage belastingen, bescherming van autonomie en ondernemen in landen als Portugal, Georgië, Thailand en Paraguay. Een aflevering voor ondernemers die hun vrijheid willen vergroten, vermogen willen behouden en nú opties willen creëren in plaats van te wachten.
deanderekrant.nl
Paraguay: het beloofde land van ‘wakkere’ Nederlanders
11.000 kilometer van Brabant, in het zuiden van het Zuid-Amerikaanse land Paraguay, bouwen Jeroen Pols en Jan Engel – bekend van de corona-sceptische actiegroep Viruswaarheid en de beruchte camping Fort Oranje – aan een uitweg voor gelijkgestemden: een nieuw leven met volgens hen minder regels en meer ruimte. Verslaggever Peter Ullenbroeck trok naar het land met de vraag: wat drijft ‘wakkere’ Nederlanders om hier een nieuw bestaan te zoeken?
Geschreven door Peter Ullenbroeck
Realisatie Martin Ommering en Daniël Disselkoen
De rivier glinstert als vloeibaar tin in de middagzon. Aan de oever van de Paraná, bij visclub Bella Vista, schuifelen Nederlanders langs plastic stoelen en koelboxen vol bier en bruiswater. Het is 38 graden, de lucht voelt zwaar als een deken.
„Welkom mensen, mooier dan dit gaat het niet worden”, roept Jeroen Pols, terwijl hij in korte broek zijn stem verheft boven het gezoem van krekels en het geluid van dienbladen met vleeshapjes die op tafel worden gezet. Vandaag relaxen, en morgen een helikoptervlucht boven de wereldberoemde watervallen van Iguazú – hij schildert het programma als een avonturenfilm.
Maar achter het vakantieplaatje gaat iets anders schuil. De meesten hier zijn niet gekomen voor zon, hapjes of een mooi uitzicht. Ze zijn gekomen om te kijken of dit hun uitweg kan zijn: weg uit wat ze ervaren als het ‘bemoeizuchtige’ en ‘gek geworden’ Nederland. Weg ook uit het ‘dictatoriale’ Europa, naar een nieuw leven in Paraguay.
„Het begint ermee dat je geen licht meer ziet in Nederland”, zegt Pols een dag later aan de keukentafel van het huis dat hij huurt in Hohenau, een Duitse enclave in het uiterste zuiden van Paraguay. Naast hem zit Jan Engel, broer van Viruswaarheid-voorman Willem. De club kwam tijdens de coronapandemie in opstand tegen maatregelen als de avondklok en het vaccinatiebeleid.
Twintig jaar lang procedeerden Pols en Engel tegen de Nederlandse staat. Over de coronamaatregelen, maar daarvoor ook al over de beruchte Rijsbergse camping Fort Oranje, die ze in bezit hadden. Ruim duizend mensen woonden daar in stacaravans, vaak onder erbarmelijke omstandigheden, totdat de gemeente de boel ontruimde in 2017. „Als je kritiek hebt, word je aangepakt. Eigenlijk hebben ze ons alles afgenomen. En het ergste is: iedereen vond dat maar normaal”, zegt Pols, nog altijd zichtbaar gefrustreerd.
Engel: „Dan ervaar je wat het is om rechteloos te zijn. Dan blijft er nog maar één optie over: vluchten. Wij zijn zonder een cent naar Paraguay gegaan. Dat was de enige mogelijkheid om weer een nieuw leven op te bouwen.”
Ze zochten een land met een zo klein mogelijke overheid, zonder streng migratiebeleid, met weinig bemoeienis, lage belastingen. „We hebben gezien hoe gevaarlijk een grote, machtige overheid is”, zegt Engel. „Dus zochten we het tegendeel.”
Onderneming die alles regelt
Paraguay, dat westerse immigranten relatief makkelijk toelaat, sprong eruit. In 2023 twittert Pols dat hij genoeg heeft van Nederland en naar Paraguay vertrekt. „Paraguay was diezelfde dag trending”, zegt hij met een lach. „Niet alleen ik liep rond met de vraag ‘waar moeten we naartoe?’ maar ook honderdduizenden anderen.”
Uit die belangstelling ontstond Project Paraguay, de onderneming van Pols en Engel die Nederlanders helpt aan een verblijfsvergunning, een netwerk en desgewenst een huis of investering in het land. Sommigen kopen er grond en laten de verhuur vervolgens aan Project Paraguay over. Ook biedt het bedrijf een rondreis aan, om mensen die overwegen uit Nederland te vertrekken kennis te laten maken met het land.
Hoeveel Nederlanders gaan naar Paraguay?
Het aantal Nederlanders dat zich richting Paraguay beweegt, nam de afgelopen jaren volgens bronnen in Paraguay en hier in Nederland duidelijk toe.
Cijfers CBS
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek steeg het aantal officiële emigraties naar Paraguay van 8 in 2019 naar 64 in 2024. Deze CBS-cijfers betreffen uitsluitend Nederlanders die zich formeel uitschrijven en Paraguay als emigratiebestemming registreren.
Cijfers Paraguayaanse overheid
Tegelijkertijd registreert de Paraguayaanse overheid aanzienlijk hogere aantallen Nederlanders. De Dirección Nacional de Migraciones (migratiebureau) telde in 2024 in totaal 267 Nederlanders met een verleende verblijfsstatus.
Recordaantal dit jaar
In 2025 (januari tot en met oktober) liep dit aantal volgens het Paraguayaanse emigratiebureau zelfs op tot 650 Nederlandse verblijfsaanvragen. Daarmee staat Nederland in de top 10 van herkomstlanden van emigranten in Paraguay.
Verklaring verschil in aantallen
Het verschil tussen de cijfers van het CBS en het Paraguayaanse emigratiebureau wordt verklaard door de definities: Paraguay telt alle aanvragen voor een verblijfsvergunning (cédula), ongeacht definitieve emigratie. Het CBS alleen de daadwerkelijke emigraties. Maar beiden laten wel zien dat de belangstelling vanuit Nederland voor Paraguay groeit.
Hohenau oogt als een soort Beieren in de tropen. Aan de hoofdstraat hangen Duitse achternamen boven supermarkten en bakkers. In het park staan paviljoens van Duitse, Poolse en Oekraïense kolonisten. Alleen de luchtvochtigheid en de kolibries verraden dat dit niet Zuid-Duitsland is, maar Zuid-Amerika.
Dat Duitse verleden heeft ook een ongemakkelijke kant. Na de Tweede Wereldoorlog bood Paraguay onderdak aan voormalige nazi’s, die zich relatief ongestoord in het land konden vestigen, vaak binnen hechte Duitse netwerken in
het zuiden.
Als je in Nederland vragen stelt, ben je ineens wappie of extreemrechts
Karin
Een van hen was Josef Mengele, de beruchte kamparts van Auschwitz. Hij leefde jarenlang in Paraguay zonder noemenswaardige hinder van de autoriteiten. Hoewel er geen bewijs is dat hij in Hohenau zelf verbleef, maakt zijn aanwezigheid deel uit van een bredere geschiedenis van Duitse enclaves in de regio, een geschiedenis die zelden expliciet wordt benoemd.
Pols wil dat verleden niet romantiseren en neemt er nadrukkelijk afstand van. „Dat heeft niets te maken met waarom mensen nu hierheen komen”, zegt hij. „Dit gaat niet over ideologie of geschiedenis, maar over hoe mensen vandaag hun leven willen inrichten.”
„Hier heb je geen cultuurshock”, gaat Pols verder. „Je zit tussen Europeanen. Veel mensen hebben Duitse voorouders, iedereen is vriendelijk tegen immigranten. Het voelt als het Nederland van vijftig jaar geleden: sociale cohesie, een overheid die je met rust laat, vrijheid om te ondernemen.”
Maar het Paraguay dat Pols en Engel idealiseren, kent ook een heel andere kant. Een kwart van de bevolking leeft in armoede. Een groot deel van de economie is informeel, veel mensen betalen geen belasting en leven van kleinschalige landbouw. Voor nieuwkomers is het een wereld van contrasten: vrijheid, ja – maar ook armoede, bureaucratie, dure gezondheidszorg en gebrek aan sociale vangnetten.
Ik ben niet rijk, maar ik heb wél wat te verliezen
Potentiële emigrant
Pols haalt zijn schouders op. „Dat zijn statistieken. De werkelijkheid is dat de meeste mensen familie hebben die helpt. Ze hebben een paar koeien, er is fruit voorhanden, ze hebben een hangmat. Het is geen mensonterende armoede. Mensen hier zijn vaak meer tevreden dan in Nederland.”
Terug naar visclub Bella Vista aan de Paraná. Op het gras zitten Nederlanders in de schaduw van de terrasoverkapping, met de voeten in het zand en bordjes met vlees en empanada’s op schoot. Met een glaasje in de hand vertelt Karin (59, niet haar echte naam) waarom ze naar Paraguay is gekomen.
„Ik wil geen publiciteit”, zegt ze, terwijl ze met een hand door haar bezwete haar strijkt. „Maar ik wil wel vertellen wat ik zie gebeuren in Nederland.” Ze vertelt hoe ze zich de afgelopen jaren steeds minder serieus genomen voelde. „Als je vragen stelt, ben je ineens een wappie. Of extreemrechts. Terwijl ik gewoon een normaal leven leidde. Je wordt weggezet voordat je überhaupt uitgepraat bent.”
Olijfolie in plaats van zonnebrand
Ik merk op dat ik zonnebrandcrème vergeten ben. Het is direct aanleiding voor wat kritische opmerkingen. „Gelukkig maar”, zegt iemand, „dat spul is allemaal troep.” Er wordt me olijfolie aangeraden. Het is serieus bedoeld, en illustreert hoe diep het wantrouwen richting ‘mainstream’ producten en instituties zit. Dat wantrouwen voel ik bij bijna elk gesprek dat ik aanknoop. Pas wanneer het ijs gebroken is, zakt de spanning. En dan komen de verhalen echt los.
Even verderop zit Ria (67), belastingadviseur uit Rotterdam. Ook een gefingeerde naam, want zij wil best haar zorgen delen, maar dan wel anoniem. Ze heeft financieel haar zaakjes op orde: goed pensioen, eigen huis, financiële buffer. „Maar ik zie die buffer verdampen”, zegt ze bezorgd.
„Nieuwe belastingen, hogere lasten, alles wordt duurder. En vliegen wordt straks onbetaalbaar.” Ze kijkt naar het traag stromende water van de Paraná. „Dan moet je je afvragen: waar heb ik nog een toekomst?”
Het maakt ze in Den Haag niks uit wat ik in iemands kies stop, zolang het maar goedkoop is
een bijna-gepensioneerde tandarts
Een bijna-gepensioneerde tandarts mengt zich in het gesprek. „Ik krijg nog geen 70 euro voor een vulling,” zegt hij. „Dan kan ik niet het beste materiaal gebruiken. Het maakt ze in Den Haag niks uit wat ik in iemands kies stop, zolang het maar goedkoop is.” Hij kan over een paar jaar met pensioen, maar vreest dat er tegen die tijd ‘niks meer van zijn spaarpot over is’.
Hij is alleen. Zijn vrouw en kinderen zijn in Nederland achtergebleven. Waarom? Hij aarzelt even, kijkt naar de rivier alsof hij daar het antwoord kan vinden. „Ach”, zegt hij dan, „laten we het erop houden dat zij anders naar Nederland kijken dan ik.”
Even later, als het gesprek wat losser wordt, vult hij dat toch aan. Thuis wordt zijn sombere kijk op Nederland en Europa niet gedeeld. Zijn kinderen zijn er opgegroeid, hebben er hun vrienden, hun opleidingen, hun vanzelfsprekende vertrouwen in hoe de dingen lopen.
„Zij denken: zo erg is het toch allemaal niet”, zegt hij. „Maar ik zie iets anders. Ik zie een continent dat vastloopt: economisch, maatschappelijk, moreel.” Voor hem voelt Nederland als een land dat geen kant meer op kan. Te veel regels, te veel controle, te weinig ruimte om zelf keuzes te maken. „Alles wordt dichtgeregeld, dichtgetimmerd,” zegt hij. „En ondertussen blijft iedereen maar doen alsof dat normaal is.”
‘We willen ons vermogen veiligstellen’
Wat opvalt is dat iedereen in het gezelschap zijn zaakjes financieel goed voor elkaar lijkt te hebben. Minimaal middenklasse of meer. „Ik ben niet rijk, maar heb wél wat te verliezen”, zoals iemand het formuleert. Dat maakt de angst tastbaar: niet de angst voor vandaag, maar voor wat morgen wordt. „We willen ons vermogen in veiligheid brengen”, zegt iemand zacht, alsof anderen het niet mogen horen.
Later, terug in Hohenau, vraag ik aan Jan Engel hoe het eigenlijk zit met het bekendste gezicht van Viruswaarheid: zijn broer Willem. Jan glimlacht. „Zijn vriendin heeft hier een huis gekocht. Maar ik heb nog geen idee wat ze gaan doen. Of Paraguay ooit een optie voor ze wordt? Dat kan, maar daarover hebben we het niet concreet gehad.”
Een kleine week later tref ik dezelfde groep in de hoofdstad van het land, Asunción. Ze zijn net terug uit Iguazú – de gigantische hoefijzervormige watervallen die als een muur van water de jungle in denderen – en uit de Chaco, het droge noorden waar protestante mennonieten in strakke, zelfvoorzienende kolonies leven.
De reis die Project Paraguay aanbiedt, kost 5300 euro, exclusief vliegticket. „Veel geld”, beaamt een man. „Maar je moet íéts. Toch?”
Om helder te krijgen hoe groot de migratiestroom naar Paraguay echt is, ga ik bij het Nederlandse consulaat langs. Maar de consul heeft geen tijd. Ik moet mijn vragen maar mailen, krijg ik te horen. Dat doe ik, maar ik wacht nog altijd op een antwoord. De uittocht lijkt vooral langs de officiële kanalen heen te glippen.
Op de laatste avond schuif ik aan bij de afscheidsbarbecue van de groep, aangevuld met Nederlanders die al geëmigreerd zijn. Gids Lester Rietveld (ooit werkzaam bij Blckbx, een tot de alternatieve media behorend nieuwsplatform dat uiterst kritisch was op het coronabeleid) heeft iedereen uitgenodigd in zijn huis. In de tuin geurt het naar houtskool en vlees. Nederlandse accenten mengen zich met het sissende geluid van de grill.
![]()
Potentiële Paraguay-emigranten overzien de skyline van Asunción bij een eerdere trip. Foto Project Paraguay
Aan een tafeltje zit Sid Lukkassen, schrijver en in conservatieve kringen bekend commentator. In Nederland is de radicaal-rechtse ‘huisfilosoof’ van Forum voor Democratie omstreden, maar hier is hij een held. „In Nederland moest ik mijn woorden op een goudschaaltje wegen. Maar dat hoeft niet meer en dat voelt steeds beter”, speecht hij. Zijn woorden gaan erin als koek, luid applaus valt hem ten deel.
Ook Lukkassen is naar Paraguay geëmigreerd. Wanneer ik hem terloops vraag waar hij hier eigenlijk van rondkomt, antwoordt hij dat hij leeft van crowdfunding. Dat ingezamelde geld gebruikt hij, zo zegt hij zelf, om zichzelf ‘in leven te houden’.
Maar crowdfunding is toch bedoeld om geld op te halen voor specifieke projecten waar actie voor wordt gevoerd, werp ik tegen. Hij ziet dat anders. „Ik ben toch degene die die arbeid levert. Als het niet goed met mij gaat, gaat het artikel nooit ontstaan.” Ter verdediging maakt hij de vergelijking met de NPO, die volgens hem eveneens publieke middelen gebruikt om makers te betalen voor hun werk.
![]()
Sid Lukkassen De Gelderlander
Aan de andere kant van de tuin zit een ouder echtpaar van rond de tachtig. Hij heeft kanker, zegt zijn vrouw, maar wil zich alleen laten behandelen met alternatieve middelen. „In Nederland werd je tijdens corona bijna gedwongen om dingen te doen die je niet wilde”, zegt ze. „Hier voel ik me weer mens.”
Wapens
Dan ontmoet ik een schipper uit Zeeuws-Vlaanderen, gebruinde armen, begin zestig. Hij scrolt door zijn telefoon en toont trots foto’s van zichzelf in een wapenwinkel. In beide handen heeft hij een geweer. „Mooie blaffers, hè”, zegt hij lachend. In Paraguay is een wapen kopen eenvoudig, zeker als je het vergelijkt met Europa. Je moet wel wat papierwerk regelen, maar het proces is vrij simpel en snel.
Dan wordt zijn blik zachter. „Weet je”, begint hij, „ik heb geen hekel aan Nederland, maar Nederland heeft een hekel aan mij.” Tijdens corona stelde hij vragen over de vaccinaties. „En dat mocht niet. Ik werd opeens de vijand, zag families uit elkaar vallen. Dat doet ontzettend veel pijn.”
Pas laat op de avond, wanneer het geluid van de kolibries is vervangen door het gebrom van airco’s en de tuin naar uitgedoofde kolen ruikt, vertrekt de groep met de bus terug naar het hotel. Morgen vliegen ze weer naar Nederland. Voor Pols en Engel is Paraguay inmiddels plan A. Voor de meesten blijft het plan B: een achterdeur, een alternatief, een plek die misschien lichter voelt dan het thuis dat ze achterlaten.
Of Paraguay echt hun beloofde land wordt, weet niemand. Maar één ding is zeker: ze vertrekken met het idee dat het ergens anders beter voelt. En dat idee laat zich lastig tegenhouden, zelfs niet door 11.000 kilometer.