Steenrijk Zwitserland vreest overbevolking: zondag beslist land over harde migratielimiet
Wanneer is een land té vol? Die vraag wordt nu openlijk in Zwitserland gesteld. Sterker: er vindt zelfs een volkspeiling plaats op zondag 14 juni. In dat referendum mogen alle Zwitsers zich uitlaten over de vraag of hun land wel of niet 10 miljoen inwoners aankan. En tegenstanders van die peiling? Die vinden het maar onfris, want discriminerend voor (arbeids-)migranten. Correspondent Guy Hoeks legt uit.
Guy Hoeks
12 juni 2026, 20:30•Laatste update: 21:01
De Zwitserse bevolking telt op dit moment net 9,1 miljoen inwoners. Maar volgens de Zwitserse Volkspartij (SVP) moet het steenrijke land behoorlijk uitkijken. Want er kunnen in de komende vijfentwintig jaar zomaar nog eens een miljoen ongewenste buitenlanders bij komen.
Op het platteland hangt het inmiddels vol met plakkaten waarop leuzen als ‘
Keine ‘10-Millionen-Schweiz!’’, ‘Zwitserland beschermen’ en ‘Ja, voor duurzaamheid’ zijn te lezen. Traditioneel scharen veel boeren en niet-stedelingen zich achter de rechts-populistische partij SVP, die vergelijkbaar is met de PVV in Nederland.
„De SVP probeert het te verkopen in een gematigde en maatschappelijk acceptabele verpakking”, zo constateert politicoloog Hannah Werner. De assistent-professor aan de Universiteit van Zürich ziet dat de rechts-populisten kiezers van bijvoorbeeld de ecologische partij GPS proberen af te snoepen. „Dat lukt niet. Die kiezers hebben door dat het om een ander thema gaat dan duurzaamheid.’’
Wegtrekken arbeidsmigranten
In feite komt het referendum neer op het aanscherpen van het Zwitserse migratiebeleid. Vluchtelingen zouden geen verblijfs- en vestigingsvergunning meer krijgen, naturalisatie zou worden verboden en gezinshereniging beperkt. Verder liggen internationale overeenkomsten die immigratie vergemakkelijken, op het hakblok.
Vooral het Verdrag van Schengen, dat voorziet in het vrije verkeer van personen tussen Zwitserland en de Europese Unie, dreigt in het gedrang te komen. En daar zijn veel Zwitsers niet blij mee. Zij vrezen dat de Zwitserse economie harde klappen krijgt door het wegtrekken van arbeidsmigranten. Daarnaast zijn de Zwitsers sterk afhankelijk van internationale handel.
Op de posters staat ‘Bescherm Zwitserland’ en ‘ja’ tegen geen 10 miljoen Zwitsers. © AFP
‘Dichtestress’
Werner ziet dat de Zwitserse bevolking de afgelopen jaren veel harder is gegroeid dan in omliggende landen, tot wel 25 procent. „Je kunt misschien spreken van
dichtestress (stress door een te hoge bevolkingsdichtheid, red.), maar de stelling dat Zwitserland te vol is, klopt niet per se”, zegt de politicoloog. „Er is buiten de steden óók veel leegstand en mensen willen op bepaalde plekken gewoon niet wonen.’’
Intussen is er een tegenoffensief op touw gezet: de zogeheten
Nein-Allianz. „We willen de boodschap verspreiden dat het initiatief tot chaos leidt, of het nu gaat om de zorg, de horeca of de beveiliging’’, aldus campagneleider Adrian Michel tegen dagblad
NZZ. Volgens Michel heeft de campagne al een slordige 3 miljoen Zwitserse frank uitgegeven aan huis-aan-huisfolders.
Dat is klein bier vergeleken met de uitpuilende oorlogskas van de voorstanders van een wettelijke bovengrens. Hun campagnebudget bedraagt maar liefst 15,5 miljoen Zwitserse frank, zo onderzocht het platform
Année politique suisse. Volgens wetenschappelijke onderzoekers Anja Heidelberger en Marc Bühlmann, beiden verbonden aan de Universiteit van Bern, is hun mediabereik daarnaast veel groter.
Desondanks lijkt de Zwitserse bevolking de migratiestop af te wijzen. In de laatste prognoses is 52 procent van de inwoners tegen het referendum. Politicoloog Werner durft haar vingers er niet aan te branden. „Het is een nek-aan-nekrace, al lijkt het erop dat de meeste Zwitsers op dit moment ‘nee’ zullen stemmen.”
Hoe werkt het Zwitserse referendum?
Zwitserland is wereldkampioen in referenda. Er is geen land dat zo vaak het stemadvies van zijn burgers vraagt. De Zwitsers mogen vijftien keer per jaar naar de stembus. In Nederland hebben burgers niet eens vijf keer in de geschiedenis van de parlementaire democratie mogen stemmen.
De volksraadpleging in Zwitserland over een wettelijke limiet aan migratie valt het best te vergelijken met het raadgevend referendum in Nederland, zo vertelt politicoloog Hannah Werner, die aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde.
Een initiatief kan volgens Werner worden aangedragen door zowel een politieke partij als een groep burgers. Maar er moeten wel minimaal 100.000 handtekeningen worden verzameld om mee te kunnen doen. Het verschil is dat het referendum in Zwitserland wel bindend is.
Dat het Zwitserse referendum veel stof doet opwaaien, was te merken in de aanloop ernaartoe. Al drie jaar geleden lanceerde de SVP het initiatief. Maar in maart 2025 verwierp de Bondsraad, in feite de regering, het voorstel tot een referendum. Ook het Zwitserse parlement (de
Nationalrat) zag er een half jaar later vanaf.
Het merendeel van de politieke partijen is nog altijd tegen het referendum waarover op zondag 14 juni wordt gestemd. Desondanks kan het referendum bij een meerderheid van de stemmen straks worden overgenomen door de politiek.
