Follow along with the video below to see how to install our site as a web app on your home screen.
Opmerking: This feature may not be available in some browsers.
Wolf springt twintig keer over wolfwerend hek en doodt tientallen schapen
Een wolf heeft bij een schapenhouder in de gemeente Barneveld de afgelopen maanden zo'n zestig schapen gedood door over een wolfwerend raster te springen, meldt de provincie Gelderland. Die wil het dier laten doden.
Een van die sprongen is te zien op beelden die zijn vrijgegeven door de provincie na een verzoek tot openbaarmaking, een Woo-verzoek. De camera legde in de nacht van 16 op 17 juli vast hoe het dier over het raster springt.
Het hek voldeed aan de richtlijnen die daarvoor zijn opgesteld door BIJ12, dat voor provincies allerlei zaken rond de wolf regelt. Daarin staat dat het raster minimaal 120 centimeter hoog moet zijn en voorzien moet zijn van stroomdraden.
Probleemwolf
Volgens het Landelijk Wolvenplan is een wolf die meer dan twee keer in twee weken tijd schapen aanvalt achter een hek een probleemwolf. De provincie is bezig met een vergunning waarmee het dier afgeschoten kan worden. Dat is een complex proces, aldus de provincie, "waarbij veel onderzoek en juridische onderbouwing noodzakelijk is, zodat deze ook stand houdt bij de rechter".
De wolfwerende rasters worden gebruikt door boeren om hun vee te beschermen. Veehouders kunnen een subsidieaanvraag doen om zo'n omheining neer te zetten.
Geen garantie
Volgens BIJ12 is het de eerste keer dat zo duidelijk in Nederland is vastgelegd dat een wolf over een wolfwerend raster springt. "Over het algemeen is een stroomraster van 1,20 meter hoog een bewezen effectief middel om wolven te weren", zegt een woordvoerder. "Maar we zeggen er ook altijd bij dat het geen honderd procent garantie geeft."
In de eerste helft van het jaar is het aantal wolvenaanvallen op vee toegenomen, werd vorige week bekend. BIJ12 registreerde van januari tot en met juni 497 aanvallen op schapen en ander vee. In dezelfde periode vorig jaar waren er 360 aanvallen.
Extreme dierenactivisten belagen boeren, politici en jagers: ’De fik erin!’
Aanhangers van Animal Rebellion, Extinction Rebellion en sympathisanten nemen deel aan een demonstratie voor het welzijn van probleemwolf GW3237m, bijgenaamd Bram. © ANP / HH
![]()
APELDOORN
Bert HuisjesOnderzoeksjournalist
2 minuten geleden
Gemaskerd, een hoody, en twee kettingzagen in de hand. De voorman van het Animal Liberation Front (ALF) heeft er een flinke uitdossing van gemaakt. „Gebruikt u deze foto. Niet mijn eigen gezicht, alstublieft. Ik heb twee identiteiten.”
De foto is van de extreem-radicale Noah Alfer, die geweld, brandstichting en inbraak niet schuwt. Hij reist door heel Europa. Deze week nam hij nog deel aan een sabotage-actie. „De kettingzagen zijn voor het omzagen van jachthutten, de ene is elektrisch en hoor je nauwelijks. Bij Den Treek hebben we twee wildcamera’s uitgeschakeld. Een is stukgeslagen met een handbijl, de andere hebben we meegenomen. Als de jagers jagen op wolf Bram, jagen wij op de jagers…”
Noah Alfer is in zijn gewone leven Adriaan B., die met vier kinderen in een hoekwoning in Gelderland woont, speelgoed in de voortuin. Deze Noah Alfer trad in juni naar voren als zegsman van het radicale ALF na de aanslag in het Noord-Hollandse Blokker, waarbij negen trucks en een bestelbus bij een kippenslachterij in vlammen opgingen. Het logo van de extremisten bleef achter. Schade: miljoenen.
Noah Alfer © Instagram
„Deze actie is nodig”, zegt hij. „En er komen meer bedrijven aan de beurt. Deze voerde Peter uit met drie anderen voor ALF. We staan daarachter. Zolang er geen dieren of mensen bij omkomen is dit geoorloofd.” In het politieonderzoek is B. niet gehoord of aangehouden. Niemand trouwens.
Kleine zelfstandige
Adriaan B. is dagelijks leven een kleine zelfstandige. Hij adviseert tevens de provincie over verplaatsing van bedreigde soorten, zoals dassen, vleermuizen of marters, zegt hij. En hij is óók anoniem beheerder van een facebookgroep. Daarop juichte Noah Alfer namens het Animal Liberation Front over de aanslag in Blokker. „Een prachtige fik!”
In een ouder bericht vraagt deze Noah Alfer om donaties. Het rekeningnummer is van Adriaan. „Oké, zo dus, Dat ik Noah Alfer ben hang ik niet aan de grote klok. We hebben allen een dubbele identiteit. Die bankrekening kon niet anders, want ING zegde de onze op, vanwege terroristisch oogmerk.”
Intimidatie, bedreigingen, brandstichtingen, bezettingen en inbraken. De angstgreep op boeren, politici en bedrijven had jarenlang grote aandacht van politie en veiligheidsdiensten. De moord door Volkert van der Graaf op Pim Fortuyn maakte immers duidelijk hoe radicaal dierenactivisme kan zijn.
In de recente dreigingsbeelden bij de AIVD en de NCTV zijn de prioriteiten verschoven, dierenactivisme verdween. In 2023 noemde toenmalig justitieminister Dilan Yesilgoz de „dierenrechtenbeweging al lange tijd klein”; ze zou zich uiten „in voornamelijk vreedzame demonstraties.”
Bij de Nationale Politie verdween het meldpunt voor extremistische dreigingen. Er kwam een ander meldpunt: 114 Red een dier.
Voormalig Kamerlid Helma Lodders, voorzitter Vee en Logistiek, en de voorvrouw van de Varkenshouderij, Linda Verriet, zien echter een geheel ander beeld. In de eerste zes maanden van dit jaar is minstens tweemaal per week een boer, politicus of bedrijf bedreigd of belaagd. De agrarische branche opende in januari zelf een meldpunt.
De teller staat nu al op ruim honderd bedreigingen, de helft zeer ernstig. „Het gaat bijvoorbeeld om bedrijven waar radicale activisten inbreken”, zegt Linda Verriet. „Ze maken daar beelden die later op suggestieve wijze naar buiten worden gebracht.” Lodders: „Kalveren schrikken van fel cameralicht en sperren hun ogen. Volgens activisten in doodsnood.”
Kerstkaarten met doodswensen
De meldingen zijn divers: Kerstkaarten met doodswensen, klemrijden, bedrijven die worden geobserveerd, drones die blijven overvliegen, dreigbrieven, nachtelijke telefoontjes met knorrende activisten, inbraak, doodshoofden op muren. Lodders: „Transporteurs worden klemgereden. Levensgevaarlijk. Websites worden gehackt. Mensen worden voor moordenaars uitgemaakt.”
Politici blijven evenmin buiten schot. De Gelderse gedeputeerde Harold Zoet (BBB) kreeg nachtelijk bezoek en vond in bloedletters WOLVENMOORDENAAR op zijn paardenstal, met logo van ALF. De bouwtekeningen en vergunningen van het familiebedrijf van senator Gert-Jan Oplaat (BBB) doken eerder op in een kraakpand, waarna driemaal brandstichting volgde.
Een Zuid-Hollands BBB-Statenlid, Heidi Looij, wordt zwaar bedreigd omdat ze jager is, voorstander van natuurbeheer, ėn tegen de wolf. „De politie kan er weinig mee. Je doet aangifte via internet. Daarna is er een toezegging dat ze vaker zullen patrouilleren”, zegt Zoet.
’Weg met vlees en dierenleed’
„Het zijn middelen om ons doel te bereiken”, zegt Adriaan B. alias Noah Alfer. „We werken in kleine groepen. Met een kern van zo’n 32 mensen zijn we bereid om ver te gaan. De dieren verdienen onze strijd. Weg met vlees en dierenleed.”
De activist ziet, opmerkelijk genoeg, ook polarisatie binnen ALF. „Het speelt overal, dus ook bij ons. Sommigen willen verder gaan. Die zeggen, laten we de apen maar bevrijden uit het laboratorium. We kennen de weg. Als besmette apen door Den Haag en Rijswijk rennen, gaan dan de ogen open? Dit bespreken we, dit wegen we.”
Zelf houden ze er nog rekening mee dat ze door de AIVD nauwkeurig worden gevolgd. Een deel van de radicale activisten houdt ook bij demonstraties het gezicht bedekt. Het lijkt nu evenwel vooral de agrarische sector, die zelf informatie vergaart; via meldsystemen, eigen onderzoek en cameratoezicht. „Maar ja, het zijn wel veel maskers, wat de klok slaat”, zegt senator Oplaat, die voorzitter is van de Pluimveeslachters.
Noah Alfer, in het echte leven Adriaan B.
Adriaan B. alias Noah Alfer waande zich tot de confrontatie met De Telegraaf veilig onder een dekmantel. Hij is op beelden van diverse demonstraties ongemaskerd te zien. Hij was er deze maand bij de „Mars voor Bram”, nam deel aan bezetting met Franse actievoerders bij slachterijen in Apeldoorn, en maakte eerder deel uit van een geruchtmakende stalbezetting in Boxtel door vele tientallen activisten.
„Ik was er”, zegt hij. „Boxtel liep uit de hand. Computers en voersystemen werden stukgeslagen. Maar de rechter heeft bepaald dat het binnengaan van stallen geen inbraak of huisvredebreuk is.” Onlangs gingen 67 gearresteerde activisten bij het gerechtshof vrijuit. Ook de bescheiden boete van 300 euro was van tafel.
Onder hen de vele Fransen, die konden rekenen op steun van deftige advocatenkantoren. Acties stoppen niet bij de grens, zegt B. „We gaan naar Duitsland, Frankrijk en Turkije, dat zwerfhonden in afvalwagens vermaalt. Of naar Spanje vanwege stierengevechten. We halen ook dieren weg, laatst nog paarden. Onze beelden zijn welkom in de rechtszaal. Het belang wordt door rechters onderstreept. Wij gaan af op misstanden.”
Mede-radicalen rond de groep rond Adriaan B. zijn in dagelijkse leven eveneens onopvallend. Een kompaan, Fred van Z., rijdt op een dierenambulance. En ander, Nick Nijmegen, is een alias voor Nol N., die niemand voor radicaal zou houden als hij zijn wolvenmasker niet opheeft. De uitzondering die „met eigen groep” opereert, is volgens Noah Alfer, Peter J. Al meermalen veroordeeld. „Hij ligt niet goed bij velen van ons. Door zijn acties kwamen dieren om. Dat mag niet.”
J. werd gearresteerd na het in brand steken van een eendenbedrijf in Ermelo, waarbij hij zelf vlam vatte. Op de vlucht trok hij zijn actiekleren uit en verloor zijn autosleutels, waardoor zijn vluchtauto achterbleef. J. was ook al „streaker” bij paardentoernooien en een stierengevecht in Spanje.
’Peter steekt steeds alles in brand’
Noah Alfer: „Peter steekt steeds alles in brand. Die is vol van zichzelf. Met zijn grote luidspreker kaapt hij aandacht bij demonstraties. Kijk, als wij een jachthut in brand steken, bedenk je later: Wat als het overslaat op het bos? Dat kost ook dierenlevens. Daarover is discussie. Net als jagen op de jagers die het op wolf Bram hebben voorzien. Zullen wij óók grijpen naar paintball- of verdovingsgeweren? Je weegt af. Maar schade zoals in Blokker, daar staat ALF vierkant achter. Dat mag en gaat vaker gebeuren.”
Inmiddels duiken de extreem-radicalen op in betogingen van Extinction Rebellion (XR), blijkt uit analyse van beelden. Ook zijn ze aanwezig in appgroepen van ’rebellenkringen’. Dit zijn regionale en thematische overleggen van XR. Want behalve met klimaat en uitsterving is XR ook druk met Gaza, eetbare dieren en „wolf Bram en zijn gezinnetje”.
’Iedereen kan ALF’er worden’
Ook Noah Alfer liep de laatste mars mee. Ongemaskerd. Met zijn favoriete ALF-trui aan, met een wolf aan het logo toegevoegd. „Je moet mensen natuurlijk kennen en vertrouwen,” zegt hij. „Maar iedereen kan ALF’er worden, als je mee wil op onze acties.”
De BBB ziet hij nu als een van de grote bedreigingen. „Die beschermen boeren en jagers. Caroline van der Plas doen we niks, maar dat kantoor van die partij komt aan de beurt. De fik erin. Net als de dierentransporteur daar vlakbij, die de ventilatie uitzet. Die kan ons verwachten. We komen eraan, reken daarop. Maar ik heb al te veel gezegd.”
Zelfplukactie in Hoogezand na mislukte sperziebonenoogst: 'Zonde om niets met de bonen te doen'
Sietske Mos
Vandaag, 07:00 • 4 minuten leestijd
![]()
De bonenplukkers in actie © Marriël Edzes
De sperziebonenoogst van Marriël Edzes uit Hoogezand ging dit jaar anders dan gepland. Normaal kan ze vier en een half hectare biologische bonen oogsten, maar doordat een groot deel van haar planten niet goed is gegroeid leverde het dit jaar amper een halve hectare aan bonen op. Daarom was er dit weekend een 'zelfplukactie'. ‘Meer voor de leuk hoor, ik verwacht niet dat ik de schade ermee kan dekken.’
Edzes kwam op het idee door collega’s. ‘Ik had het weleens bij andere boeren gezien dus ik dacht, eens kijken of de mensen willen komen.’ Ze postte de actie op LinkedIn en het bericht werd in een mum van tijd gedeeld.
‘Het kostte best veel tijd om zo’n actie op te zetten, maar ik vond het ook zonde als er niets met de bonen zou gebeuren’, zegt de akkerbouwer.
Wintervoorraad aanleggen
‘De sperziebonen zijn hartstikke goed te eten. Ik heb dan liever dat mensen hier naartoe komen en hun wintervoorraad aanleggen. En ik vind het gezellig om de mensen te spreken.’
Ze geeft de bonen niet gratis weg, zoals bij sommige acties wel het geval is. ‘Nee, ik breng de boontjes niet gratis of voor een dumpprijs aan de man. Daarmee zou ik andere verkopers benadelen, bijvoorbeeld de groenteman op de markt.’
Waar het is misgegaan met de sperziebonen kan Edzes nog niet zeggen. ‘De eerste weken na het zaaien zag ik al dat het niet goed was’, zegt ze. ‘De planten hadden weinig bladeren, dat is een teken dat de ontwikkeling achterblijft. Dan wacht je eerst af hoe het zich doorzet.’
![]()
Akkerbouwer Marriël Edzes op het sperziebonenveld, tijdens de geslaagde oogst van vorig jaar © Marriël Edzes
Geen Groningse potjes van Hak
De akkerbouwer heeft nog geprobeerd om al het onkruid weg te halen zodat de sperziebonen zo veel mogelijk zonlicht en voedingsstoffen kregen, maar dat heeft niet geholpen. In andere middelen zag ze geen heil, daarvoor waren de planten al te slecht.
Normaal gesproken komen de Hoogezandster sperziebonen in de potjes van Hak terecht. Maar dit jaar dus niet. Dat ging volgens Edzes in goed overleg. ‘Vorige week kwamen we tot de conclusie dat oogsten niet uit kan omdat het meer kost dan het oplevert. Hak koopt sperziebonen in bij heel veel boeren, dus voor dat bedrijf ontstaat er niet zo’n probleem.’
De mislukte oogst kost mij duizenden euro's
Marriël Edzes - akkerbouwer
Dat is anders voor Edzes. ‘Het risico is volledig voor mij. Ik heb kosten gemaakt en ik krijg geen vergoeding voor de mislukte oogst. Dit kost mij duizenden euro’s.’
Ondernemersrisico
Toch blijft de akkerbouwer er nuchter onder. ‘Dit hoort bij het vak. Het is een paar keer flink zuchten en doorgaan. Het kost veel geld, maar dat is het ondernemersrisico. Je moet er het beste van maken en het is niet allemaal kommer en kwel, maar dit is wel een fors financieel gat.’
Ze gaat nog onderzoeken hoe het komt dat een groot deel van de planten achterbleef in de groei. 'Ik heb veel gegevens verzameld zoals observaties, foto’s en bodemanalyses.’ Hiermee hoopt ze de oorzaak te achterhalen.
![]()
De geplukte bonen worden afgerekend © Marriël Edzes
Lange adem
Edzes teelt haar gewassen biologisch en doet aan regeneratieve landbouw. ‘Dat is landbouw waarbij je de grond herstelt, je focust nog meer op het bodemleven’, legt ze uit. ‘Hoe gezonder de bodem, hoe beter de producten.’
Voor deze manier van boeren moet je een lange adem hebben. ‘De bodem herstellen, dat doe je niet in één jaartje. Dat neemt zo tien jaar in beslag.’ Edzes is nu een paar jaar bezig.
‘En, niet onbelangrijk, je blijft in de landbouw altijd afhankelijk van het weer’, zegt ze. ‘Als je garanties wil, moet je niet in de landbouw gaan werken. Ik heb geen knopje voor de regen of voor de zon, soms komt het weer je uit en soms niet. Je werkt altijd met de natuur, zo simpel is het.’
Onafhankelijk onderzoeker Annemieke van Straaten, een van de grootste criticasters van de komst van de wolf naar Nederland, vindt alle wolvenexcursies en wolvenknuffelaars helemaal niks. “Het zijn vooral de wolvenknuffelaars die excursies organiseren. Ze zeggen: laat de natuur en de wolven met rust, maar vervolgens gaan ze ernaar op zoek en bemoeien ze zich met de vorming van de natuur.” Zij spreekt van een verdienmodel. “Prima als je geld verdient, maar het is zo tegenstrijdig wat ze allemaal zeggen.” Zij vindt Nederland met zijn vele gecultiveerde landschappen, landbouwgronden, met relatief weinig echte natuur niet geschikt is voor de wolf. “Maar de belangen zijn erg groot. De boeren moeten het laatste zetje krijgen, de jagers moeten stoppen en de veestapel moet worden gehalveerd. Ik kom nu aan hun paradepaardje, dat is wat er gebeurt. Natuurmonumenten heeft een roze bril op”, besluit Van Straaten.
deanderekrant.nl
Hier weer een bericht over dezelfde ‘Adriaan B.’ alias ‘Noah Alfer’
De radicale dierenactivist Ad B. is opgepakt vanwege bedreigingen aan het adres van de BBB. © Facebook Noah Alfer
Het dubbelleven van Ad B.: dierenactivist die de BBB bedreigde en in het normale leven marters bestrijdt
Als Ad B. dreigt om het BBB-kantoor in de fik te steken, wordt hij vrijwel direct opgepakt. Het geheime dubbelleven van de Lochemse dierenactivist is plots zichtbaar voor iedereen. Nu hij is vrijgelaten, zoeken we de 61-jarige op.
Castor van Dillen 13-09-25, 20:00 Laatste update: 13-09-25, 21:28
„Laat Bram leven!’’, roept B. in een livestream op Facebook. Het is half augustus 2025. Hij loopt mee in een demonstratie tegen het afschieten van de veelbesproken wolf op de Utrechtse Heuvelrug.
Drie keer was ‘Bram’ betrokken bij een incident met mensen. Een rechter oordeelde daarom dat mensen mogen jagen op de ‘probleemwolf’. B. is het overduidelijk niet eens met het besluit.
Bezetting van slachterijen
Adriaan B., Ad voor bekenden, begeeft zich deze dag onder gelijkgestemden. Om hem heen zijn protestbordjes van de Partij voor de Dieren te zien. Het is de wereld waarin de Lochemer zich al jarenlang beweegt.
Als het gaat over het bijvoeren van dieren in de Oostvaardersplassen, over de bezetting van slachterijen of over acties van dierenactivisten in het buitenland, B. toont zich altijd betrokken of doet zelfs mee, blijkt uit zijn Facebookprofiel.
Honden redden in Turkije
Zo plaatst hij in de zomer van 2024 meerdere berichten over acties in Turkije. In Istanbul zou hij aanwezig zijn geweest bij protesten tegen het doden van straathonden. Hij claimt daar 36 honden te hebben gered.
Onder het pseudoniem Noah Alfer, een gemaskerde en gevaarlijk ogende man, is de Lochemer vrijwel dagelijks actief op Facebook. Hij bouwt een schare volgers op in de wereld van dierenactivisten. Het lijkt haast een dubbelleven.
In het normale leven staat hij lang bekend als ‘marterbestrijder’ Ad, maar op sociale media begeeft hij zich in radicale kringen. Het grote publiek leert B. eind augustus kennen. Dan barst de bom.
‘De fik erin!’
De Telegraaf publiceert de 31ste een artikel over steeds extremer wordend dierenactivisme. B. dreigt in het verhaal om het kantoor van de BoerBurgerBeweging (BBB) in Colmschate, bij Deventer, in brand te steken.
B. ziet de BBB als een ‘grote bedreiging’ voor dieren. Zij zouden ‘boeren en jagers beschermen’. „Caroline van der Plas doen we niks, maar dat kantoor van die partij komt aan de beurt. De fik erin”, zegt hij tegen de krant.
Opgepakt
De gevolgen zijn groot. Van der Plas reageert woedend. Haar partij doet aangifte. De politie komt vrij snel in actie. Ze pakken hem thuis in Lochem op ‘vanwege een bedreiging’.
B. woont al jaren in het Achterhoekse stadje, samen met zijn vrouw en kinderen. Het hoekhuis staat in een rustige straat. Na een paar dagen in de cel komt hij voorlopig weer op vrije voeten.
Dichtgespijkerd
De Stentor belt na zijn vrijlating aan bij zijn huis in Lochem. De voordeur heeft geen ramen. Met houten platen is de boel dichtgespijkerd. B. doet al bellend open.
Hij wil graag zijn kant van het verhaal doen, vertelt hij in de deuropening. Alleen doet hij het nauwelijks, mede doordat hij op voorwaarden vrij is. De Lochemer wil niet verder in de problemen komen.
Zijn advocaat Jan Vlug geeft een korte reactie: „Dat interview met De Telegraaf is geweest. Mijn cliënt betwist dat hij het allemaal zo gezegd heeft. Met de nadruk op zo.’’ Of Vlug aanklopt bij de krant voor een rectificatie, zegt hij niet.
Radicale dierenactivist
Neemt niet weg dat B. een flinke rol lijkt te spelen binnen het radicale dierenactivisme. Hij blijkt een voorman van Animal Liberation Front (ALF) te zijn.
Deze actiegroep eiste recent een brandstichting bij een kippenslachterij van Plukon in het Noord-Hollandse Blokker op. Het bedrijf bleef achter met miljoenen euro’s aan schade.
‘Wolvenhater’
B. is blij met de actie bij de kippenslachterij. ‘De fik erin!’’, schrijft hij achteraf op Facebook. Diezelfde ALF bekladde deze zomer de paardenstal van de Gelderse gedeputeerde Harold Zoet met het woord ‘wolvenhater’.
Of B. hierbij betrokken was, is onduidelijk. Zijn advocaat Vlug laat zich niet uit over zijn activiteiten. „Wij zijn op dit moment gebaat bij rust. Ad is geschorst onder strenge voorwaarden. Dan zien we bij de strafrechter wel verder.’’
Worsteling met kanker
Na de aanhouding staat de wereld van B. op z’n kop. Een leven dat de laatste jaren bestond uit negatieve ervaringen. Hij worstelt met kanker en posttraumatische dystrofie, een aandoening waarbij je chronisch pijn hebt.
Met zijn bedrijf loopt het mede daardoor slecht af. Jarenlang runde B. de Marter Control Unit. Samen met ‘Freek de Fret’ bestrijdt hij steenmarters. Die dieren nestelen zich vaak in gebouwen en auto’s, met alle gevolgen van dien.
![]()
Ad B. had jarenlang een succesvol bedrijf in de bestrijding van steenmarters. Hij deed dat samen met ‘Freek de Fret’. © Cees Baars
In het interview met De Telegraaf claimt B. dat hij soms voor de ‘provincie’ werkt. Hij zou advies geven over de verplaatsing van ‘bedreigde diersoorten’ zoals de das.
Navraag leert dat zijn naam of bedrijven van hem niet bekend zijn bij de provincie Gelderland. „Het zou wel kunnen dat hij als onderaannemer of iets dergelijks actief was’’, geeft woordvoerder Rob Heetland aan.
Vrouw en dochter ondergedoken
Met de Marter Control Unit haalt B. in ieder geval meerdere keren de media. Op het hoogtepunt telde het 32 medewerkers en voerde opdrachten uit in heel Europa, schrijft de Stentor in 2015. In dit jaar is er al weinig meer van over.
De Lochemer heeft in 2015 sowieso andere kopzorgen. Zijn Filipijnse vrouw en dochter zitten dan ondergedoken in Duitsland. De vreemdelingenpolitie zit achter ze aan, omdat de vrouw geen verblijfsvergunning krijgt.
![]()
Ad B. is radeloos in 2015, omdat zijn vrouw geen verblijfsvergunning krijgt, en daardoor het land uit vlucht. © Jan Houwers
B. is de wanhoop nabij. „Ik wil zó graag dat ze weer bij mij zijn. Dat is mijn vurigste wens. Het is het enige waaraan ik nog kan denken’’, zegt hij tegen de Stentor. Uiteindelijk komt het goed. Tot nu.
In nasleep van het artikel in De Telegraaf blijft zijn gezin niet buiten schot. Als we bij B. aan de deur staan, laat hij foto’s van Facebookposts en reacties zien. Hij en zijn gezin worden daarin bedreigd. Het raakt hem.
Gezin wordt bedreigd
Hij wil er graag iets mee doen, vertelt hij, maar dat is nu lastig. De politie weet er inmiddels van. Deze bedreigingen staan bij hen onder de aandacht, vertelt zijn advocaat Vlug.
„Een heleboel mensen zijn niet zo blij met hem. Kijk maar op Facebook of X. Je komt daar foto’s van een kind van Ad tegen. Dat is natuurlijk helemaal niet fijn’’, zegt Vlug. Al laat B. zich er niet door muilkorven.
‘Heftige tijd’
Sinds zijn vrijlating is B. weer actief op Facebook. De Lochemer stopt niet met z’n strijd voor de dieren, blijkt al snel. Ook al omschrijft hij de gebeurtenissen van de afgelopen weken als een ‘heftige tijd’.
**Hoe kan Nederland weer 'verwilderen'? | Uit andere media | NU.nl**
**Trouw Hoe kan Nederland weer 'verwilderen'?**
*Door Trouw/Annelies Bontjes*
*19 okt 2025 om 16:32*
Het onderscheid tussen cultuur en natuur is kunstmatig. Van oudsher leeft de mens samen met de natuur, zegt historica en filosoof Linde De Vroey. In haar boek *Verwilderen* kijkt ze naar het herstellen van die band.
*Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.*
Het is een klamme woensdagochtend. Aan de rand van het Vlaamse natuurgebied Mechels Broek, waar bramenstruiken kriskras langs het pad groeien en het hoge gras nog nat is van dauw, wijst Linde De Vroey naar een groep gallowaykoeien. Ze staan loom in het veld te grazen. Hun donkere vacht glanst in het zonlicht. "Dit is geen echte wildernis", zegt ze. "Maar het is wel een plek waar dieren, insecten en vogels kunnen uitrusten en broeden, om daarna uit te wijken naar andere natuurgebieden. Juist in deze gebieden begint verwilderen."
De Belgische Linde De Vroey (1990) is historica en filosoof. In haar boek *Verwilderen* gaat ze op zoek naar de wilde natuur in het buitenland en ook in de dichtbevolkte Lage Landen. Ze onderzoekt hoe we natuur weer ruimte kunnen geven, en daarmee onszelf. Daarvoor doet ze verschillende plekken aan, waaronder Yellowstone National Park, de Oostvaardersplassen, de Grensmaasvallei en ook deze plek, het Mechels Broek.
De Vroey onderzoekt het concept *rewilding* - in het Nederlands vertaald als herwilderen of verwilderen. De kern daarvan is dat de mens de natuur minder moet proberen te beheersen, zodat ecosystemen weer hun eigen dynamiek krijgen. Bomen, planten en dieren bepalen zelf hoe ze samenleven; de rol van de mens zou enkel ondersteunend moeten zijn. De mens schept ruimte voor vrije ontwikkeling.
### In het boek laat je zien dat er verschillende invullingen zijn van het begrip verwilderen. Wat versta je er zelf onder?
"Voor mij is het een visie waarin we het landschap meer kunnen delen tussen mens en natuur. In ons denken heerst vaak een dualisme: dit is cultuur, dat is natuur. Zodra de natuur onze cultuur binnendringt, voelen we ons ongemakkelijk, denk maar aan de wolf.
*Beeld: Tessa Kraan*
"Dat onderscheid is historisch eigenlijk vrij uniek. Mensen leefden altijd samen met andere dieren vanuit het besef dat je je bestaan deelt met andere wezens. Dat bewustzijn is vandaag een beetje zoekgeraakt. Verwilderen gaat over het herstellen van die band, van de verloren connectie tussen mens en natuur."
### Hoe verschilt jouw visie van de klassieke ecologische aanpak?
"*Rewilding* wordt soms heel instrumenteel benaderd. We zetten een hek neer, zetten er dieren achter en laten de natuur 'optimaal' haar werk doen. Zo ontstaat een soort gecreëerde wildernis. Zulke projecten hebben zonder twijfel ecologische waarde, maar voor mij voelt die benadering te begrensd, en eigenlijk is het ook heel mannelijk."
### Op welke manier is dat mannelijk? Waarin schiet die benadering tekort?
"Dat denken sluit aan bij een lange traditie waarin wildernis verbonden wordt met verovering. Als we naar de geschiedenis van *rewilding* kijken, wordt die veelal verteld aan de hand van mannelijke denkers en ecologen zoals Henry Thoreau, Aldo Leopold en Frans Vera."
"Het is belangrijk te erkennen dat er een bepaald genderperspectief meespeelt in de ideeën die we er over wildernis en *rewilding* op nahouden. De wildernis intrekken werd over het algemeen gezien als iets voor mannen, vrouwen waren bestemd voor het huishouden. Toen ik mijn boek schreef, ging ik gaandeweg bewust op zoek naar andere stemmen, vrouwelijke stemmen."
### Wat voegen die stemmen toe?
"Vrouwen die nadenken over de relatie tussen mens en natuur, zoals Nan Shepherd of Robin Wall Kimmerer, hebben vaak een meer holistische benadering waarin mens en natuur samen gedacht worden. Dat brengt een ander register mee, namelijk zorg, verbondenheid en fascinatie voor een wildernis waar je zelf niet buiten blijft staan."
*Rewilding*, zegt De Vroey vraagt om een filosofische benadering, de erkenning dat de natuur een eigen wil heeft. "Ik zeg niet dat we de natuur overal volledig haar gang moeten laten gaan, maar wel op meer plekken dan nu. In ons leven is er nauwelijks nog ruimte voor verrassing, terwijl we tegelijk ecologische processen kapotmaken. Daarom is *rewilding* zo belangrijk: het is niet alleen iets voor de natuur, maar ook voor onszelf."
De Vroey blijft even staan bij een houten trap. Ze strijkt met haar hand over het koude hout en stapt omhoog naar het vogeluitkijkpunt. "Soms kom ik hier alleen om de stilte te voelen, andere keren neem ik vrienden mee, en dan drinken we een thermos koffie terwijl we naar het landschap kijken", zegt ze. Helaas, vandaag laten de vogels zich nauwelijks zien.
Terug op de grond blijkt de kudde gallowaykoeien van plek te zijn veranderd. Plots lopen de dieren over het looppad, hun zware hoeven schaven over het hout. Van dichtbij zijn hun grote lijven nog indrukwekkender. Ze zijn bijna onverschillig voor menselijke aanwezigheid. De Vroey lacht: dit soort momenten, zegt ze, laat zien hoe verwildering in het klein werkt. Onverwacht en toch gewoon naast ons.
### Kunnen we de natuur vandaag de dag nog wel gewoon laten zijn wat ze is? Als je bijvoorbeeld de tuin niet onderhoudt, nemen invasieve planten het snel over.
"Dat is een goede vraag, want invasieve soorten zijn vaak door ons toedoen hier gekomen. Sommige richten weinig schade aan, maar andere nemen alles over, zoals de Japanse duizendknoop, waardoor andere ecosystemen dreigen te verdwijnen. In dat geval vind ik dat we als mens de morele plicht hebben om in te grijpen. Natuurlijk kun je zeggen: op de lange termijn herstelt het ecosysteem zichzelf wel. Maar hebben we die tijd nog, nu zoveel soorten al onder druk staan?"
Toch blijft de menselijke rol complex. "We maken voortdurend keuzes", zegt De Vroey. "Traditioneel natuurbeheer richt zich vaak op hoe het een paar eeuwen geleden ging. Het cultuurlandschap van maaien en hooien, met soorten die zich daaraan aangepast hebben. *Rewilding* kijkt verder terug, soms zelfs tot in het pleistoceen.
*Beeld: Tessa Kraan*
"In de Oostvaardersplassen heeft men geprobeerd zo'n oerlandschap te recreëren. Sinds de introductie van konikpaarden en heckrunderen in dat gebied in 1983, kreeg het beheer er vorm op basis van ideeën als 'wildernis-natuur' en 'minimale interventie'. Dat zijn allemaal principes die aan de basis liggen van *rewilding*."
Ecologisch interessant, vindt De Vroey, maar ook problematisch. "Het gebied is te klein en de dieren kunnen niet migreren. Dan krijg je overbegrazing en sterfte." Het laat volgens haar zien hoe ingewikkeld de balans is tussen ecologische idealen en realiteit. "Natuur is niet meer helemaal los te zien van menselijk ingrijpen. Je moet je aanpak altijd afstemmen op de plek, de cultuur en politiek. De vraag is dus niet of we ingrijpen, maar hoe we dat doen."
### In het boek haal je Aldo Leopold aan, die schreef dat hij overal verlies van natuur om zich heen zag, en zo 'eenzaam in een wereld vol wonden' leefde. Herken je dat?
"Ja, zeker. Als je je verdiept in ecologie, zie je overal de gevolgen van onze omgang met de aarde. Zoals soorten die verdwijnen en landschappen die versnipperd zijn. Dat kan soms verlammend werken. Tegelijk gaat verwilderen voor mij ook over het besef dat natuur veerkrachtig is. Ecosystemen kunnen zich herstellen zodra we wat ruimte teruggeven. Dus ja, er is die eenzaamheid waar Leopold over spreekt, maar er is ook een andere kant: de verwondering om te zien hoe snel de natuur reageert wanneer je haar loslaat."
### *Rewilding* heeft ook een politiek aspect. Sommigen koppelen natuur en natuurbeheer aan linkse partijen, anderen eerder aan conservatieve waarden.
"*Rewilding* doorbreekt juist die scheidslijn tussen links en rechts. Het heeft elementen van nostalgie en respect voor het verleden, maar kan heel progressief zijn. Kijk bijvoorbeeld naar inheemse culturen of historische ecosystemen: we kunnen daar inspiratie uit halen zonder vast te zitten aan een conservatieve ideologie. Belangrijk is wel oog te hebben voor sociale en economische kwesties, zoals landbezit of ongelijkheid, want natuurherstel staat nooit los van de samenleving."
Verwilderen vraagt om een revolutionaire manier van denken, zegt De Vroey. Namelijk: accepteren dat we een stukje controle teruggeven aan de natuur. Het goede nieuws is dat iedereen die wil bijdragen dat ook op kleine schaal kan doen, gewoon in eigen tuin.
"Vraag jezelf eens af: waarom haal ik al het onkruid weg? Waarom kan ik niet een stukje openlaten, waar de natuur zelf haar weg kan kiezen? In Vlaanderen is er 3 procent beschermd natuurreservaat, terwijl 12 procent van de oppervlakte bestaat uit tuinen, dat is dus vier keer zoveel." De Vroey ziet daarin een groot potentieel.
"We zouden geen pesticiden meer moeten gebruiken, maar meer vijvers maken, hagen van meidoorn of sleedoorn plaatsen en insectenhotels bouwen. Zelfs een klein stuk verwilderde tuin kan een corridor vormen waar insecten en andere dieren over kunnen steken naar het volgende stukje groen. Zo krijgen we zelf ook de kans om ons leven vlak bij huis te verrijken met meer wilde natuur."
In de verte lossen de silhouetten van de kudde koeien weer op in het bos. Een kleine herinnering dat natuur altijd dichtbij is en zich nooit volledig laat temmen.
*Linde De Vroey, Verwilderen. Over de grenzen van natuur en cultuur, Uitgeverij Ertsberg, €22,50.*
*Lees meer over: Uit andere media - Trouw*