Nederlandse GGZ-patiënten, zoals Sietske en Janneke, staan vaak niet op lange wachtlijsten door een tekort aan behandelaren, maar door financiële restricties.
Zorgverzekeraars hanteren
omzetplafonds:
een maximaal budget dat per zorgaanbieder per jaar wordt vergoed.
Is dit op, dan mogen instellingen geen nieuwe patiënten aannemen van die specifieke verzekeraar, zelfs als er personeel klaarstaat.
Het solidaire zorgstelsel raakt hierdoor verstoord.
Verzekeraars draaien verlies op patiënten met complexe, langdurige GGZ-zorg omdat de overheidscompensatie hiervoor structureel te laag is.
Dit creëert een financiële prikkel tot
risicoselectie:
verzekeraars maken zich onbewust of bewust onaantrekkelijk voor dure patiënten door lage omzetplafonds in te stellen.
Terwijl grote verzekeraars al vroeg in het jaar opnamestops invoeren, verzamelt toezichthouder NZa deze wachttijdverschillen tussen verzekeraars niet.
Het gevolg is dat kwetsbare mensen vastlopen, het gezinssysteem overbelast raakt en de toegang tot zorg afhankelijk wordt van welke polis iemand heeft.
Gespecialiseerde GGZ-instellingen raken in grote financiële problemen doordat ze doorbehandelen zodra hun omzetplafond is bereikt.
Uit zorgplicht bieden zij toch hulp, wat leidt tot tonnen tot miljoenen euro's aan onvergoede kosten die instellingen zelf moeten opvangen.
Dit creëert een perverse financiële prikkel om complexe (en dus dure) patiënten te weigeren.
Kleine zorgaanbieders hebben bovendien nauwelijks onderhandelingsruimte met grote verzekeraars.
Zelfs DSW, een verzekeraar die principieel tegen omzetplafonds is, voelt zich nu gedwongen deze in te voeren.
Omdat grote verzekeraars (zoals Achmea, CZ, VGZ, Mensis) hun budgetten limiteren, vluchten complexe patiënten massaal naar DSW, wat voor DSW onhoudbaar wordt.
DSW noemt deze praktijk van grote verzekeraars een verkapte vorm van
risicoselectie.
Verzekeraars weigeren voor de camera te reageren, maar stellen schriftelijk dat plafonds schaarse capaciteit herverdelen.
Hun 'zorgbemiddeling' blijkt in de praktijk vaak een doekje voor het bloeden:
patiënten krijgen alsnog alternatieven aangeboden met maandenlange wachtlijsten of niet-passende zorg.
Kamerlid Lisa Westerveld en experts stellen dat een aangenomen Kamermotie om plafonds af te schaffen wordt genegeerd.
De enige structurele oplossing lijkt om complexe GGZ uit de marktwerking te halen en onder de Wet langdurige zorg (WLZ) te brengen.
Lange wachttijden:
Bijna 100.000 Nederlanders wachten momenteel op een plek binnen de GGZ.
Niet altijd personeelstekort:
Bij meerdere GGZ-instellingen staat behandelaarspersoneel klaar, maar mogen patiënten niet behandeld worden.
Omzetplafonds zijn de boosdoener:
Zorgverzekeraars spreken een maximaal budget af per instelling; als dit op is, geldt een opnamestop voor die verzekerde.
Ongelijkheid per verzekeraar:
Wachttijden verschillen enorm per verzekering (bijv. 2 weken bij DSW vs. een opnamestop/12 maanden bij CZ/Mensis).
Complex trauma & autisme hardst getroffen:
Juist mensen met complexe, niet-standaard problematiek lopen vast in het systeem.
Financieel nadeel voor verzekeraars:
Verzekeraars krijgen vanuit het vereveningsfonds van de overheid structureel te weinig geld voor complexe GGZ-patiënten.
Prikkel tot risicoselectie:
Omdat complexe GGZ-zorg verliesgevend is, sturen verzekeraars stilletjes aan op het ontwijken van deze 'dure' klanten.
Toezichthouder schiet tekort:
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) brengt de onderlinge verschillen in opnamestops tussen verzekeraars niet actief in kaart.
Impact op het gezin:
Het uitblijven van zorg voor ouders of kinderen leidt tot extreme overbelasting en uitval bij het hele gezin.
Systeemfout:
Het veronderstelde 'solidaire' stelsel werkt in de praktijk als een 'wilde westen' waar de zorgpolis bepaalt of je hulp krijgt.
Financiële verliezen bij zorgaanbieders:
GGZ-instellingen draaien op voor honderdduizenden tot miljoenen euro’s aan overschrijdingen door hun wettelijke zorgplicht.
"Gratis werken" door de GGZ:
Zodra een omzetplafond bereikt is, leveren instellingen noodgedwongen onbetaalde zorg om kwetsbare mensen niet in de steek te laten.
Perverse prikkel:
Er ontstaat een directe financiële prikkel om patiënten met complexe, niet-afgebakende hulpvragen (zoals gecombineerd trauma, eetstoornissen, autisme) te weigeren.
Machtspositie van grote verzekeraars:
Kleine GGZ-instellingen zijn 'digitale klanten' die niet kunnen onderhandelen over budgetverhogingen;
zij moeten het bod van de verzekeraar slikken.
DSW gaat door de knieën:
DSW voert met tegenzin omzetplafonds in omdat ze overlopen worden door complexe patiënten die door andere verzekeraars worden geweerd.
Verkapte risicoselectie:
Door strikte plafonds te hanteren, sturen grote verzekeraars dure patiënten weg, houden zij hun eigen kosten laag en bieden zij scherpere premies aan.
Verzekeraars schuwen de camera:
Grote verzekeraars (Achmea, CZ, VGZ, Mensis) weigeren interviews op camera en reageren enkel via achtergrondgesprekken en schriftelijke verklaringen.
Zorgbemiddeling schiet tekort:
Zorgbemiddeling door verzekeraars leidt in de praktijk zelden tot snelle, passende zorg; slechts een kwart van de patiënten accepteert het geboden alternatief (cijfers Mensis).
Politieke onwil/traagheid:
Een aangenomen Kamermotie om omzetplafonds af te schaffen wordt door het ministerie niet uitgevoerd vanwege een gebrek aan politieke prioriteit.
Oproep tot stelselwijziging:
Experts (zoals DSW) pleiten ervoor om zware GGZ uit de marktwerking te halen en onder de WLZ (overheidsbudget) te brengen, net als de gehandicaptenzorg.
Praktisch
- Kies bewust je zorgverzekeraar:
Als je complexe zorg verwacht, kan de keuze voor een verzekeraar zonder of met een ruim omzetplafond (vaak restitutie- of kleinere verzekeraars zoals DSW) het verschil maken tussen direct hulp krijgen of een jaar wachten.
- Vraag door bij een afwijzing:
Als een GGZ-instelling je weigert, vraag dan expliciet of dit komt door een personeelsstop of een omzetplafond (financiële stop) van jouw specifieke verzekeraar.
- Meld het bij je verzekeraar (zorgplicht):
Zorgverzekeraars hebben een wettelijke zorgplicht en moeten bemiddelen als er lange wachttijden zijn.
- Laat je niet afschepen met de eerste 'zorgbemiddeling':
Aangeboden alternatieven van verzekeraars sluiten inhoudelijk soms niet aan op de specifieke diagnose of hebben stiekem alsnog lange wachttijden.
Controleer de inhoud bij de voorgestelde instelling.
- Publiciteit en druk helpen:
Zilveren Kruis kwam pas daadwerkelijk in actie voor Sietske nadat een onderzoeksjournalist (Pointer) zich met de zaak ging bemoeien.
- Keuze van verzekeraar heeft grenzen:
Zelfs overstappen naar een 'goede' verzekeraar zonder plafond (zoals DSW) biedt op de lange termijn geen garantie meer, omdat ook zij door het systeem worden gedwongen plafonds in te voeren.
Citaten:
- "Het maakt uit waar jij bent verzekerd, hoelang je moet wachten totdat je GGZ-zorg kunt krijgen."
- "Het is echt so dat bij ons de mensen op de wachtlijst staan vanwege de financiële afspraken met de zorgverzekeraars."
- "Je bent jezelf eigenlijk onaantrekkelijk aan het maken voor mensen met die complexe [zorgvraag]."
- "Als je een patiënt hebt die hele specifieke of langdurige GGZ nodig heeft, dan is dat voor een zorgverzekeraar financieel super onaantrekkelijk."
- "We ontrafelen een systeem dat juist hele zieke mensen benadeelt."
- "Wij laten mensen binnen...
en dat betekent letterlijk dat wij forse overschrijdingen voor onze kiezen krijgen. [...]
We hebben gratis gewerkt."
- "Omdat wij niet met omzetplafonds werken krijgen wij een gigantische toestroom van GGZ-patiënten. [...] Wij staan met onze rug tegen de muur." (DSW)
- "Als jij veel moet bemiddelen, dan heb je te weinig zorg ingekocht."
- "Het belangrijkste wat we moeten doen is om die ernstige GGZ uit de marktwerking te halen...
en onder te brengen in de WLZ."
- "Er ligt een aangenomen motie om die omzetplafonds in de GGZ af te schaffen.
Waarom gebeurt dat niet?
Ja, een gebrek aan politieke prioriteit."
(Lisa Westerveld, Tweede Kamerlid)