Een komend kabinet moet volgens economen en topambtenaren iets doen aan de hoge kosten van zorg en AOW. © ANP / Laurens van Putten
’Logisch dat rijke ouderen meer gaan betalen’
Martin Visser
Topambtenaren waren stellig in hun advies aan de politiek: „De vergrijzing leidt tot een oploop van de overheidsschuld die niet houdbaar is.” Kunnen de formerende partijen daar omheen?
In het rapport van de zogeheten Studiegroep Begrotingsruimte dat afgelopen zomer uitkwam stellen de adviseurs voor ’om te kijken naar hervormingen binnen de meest vergrijzingsgevoelige overheidsvoorzieningen: de AOW en de zorg’.
Bezuinigingen op zorg
In de verkiezingscampagne bleek hoe gevoelig bezuinigingen op de gezondheidszorg liggen. D66, CDA en VVD, die nu aan een regeerakkoord werken, wilden alle drie het basispakket in de zorg indammen. In de debatten leken de lijsttrekkers schielijk de scherpste randjes van hun eigen voorstellen af te halen.
En de AOW? Partijen waren in hun verkiezingsprogramma’s heel voorzichtig omdat ze de electorale risico’s kennen. De VVD wil de AOW-leeftijd verhogen, D66 suggereert de koppeling van de AOW met het minimumloon te beperken. Maar wat er nu achter gesloten deuren besproken wordt, is niet bekend.
Volgens veel economen is het onontkoombaar om de AOW anders te gaan financieren. „Een voor de hand liggende manier om dat te doen is door gepensioneerden meer mee te laten betalen aan de AOW”, zegt Flip de Kam, emeritus hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Maximale premie
De AOW wordt vanouds betaalt uit premies die door werkenden worden opgebracht. Gepensioneerden betalen die premie niet. Maar om de lasten dragelijk te houden is eerder al besloten dat de premie gemaximeerd is op 17,9 procent.
Interactieve graphic: klik op de afbeelding voor meer informatie
Kost de AOW meer geld dan moet dat uit de algemene belastingmiddelen komen. Dat wordt ’fiscalisering’ genoemd en 2024 was het eerste jaar dat de AOW voor meer dan de helft werd gefinancierd uit algemene belastingen. Op die manier betalen gepensioneerden dus toch mee aan hun eigen AOW.
„Ik vermoed dat dit wel op tafel ligt”, zegt De Kam over de formatie. Niet omdat politici zich tegenwoordig zo druk maken over de vergrijzing, meent hij. Het Centraal Planbureau rekent regelmatig uit of de overheidsbegroting wel houdbaar is op de lange termijn als zorg- en AOW-kosten stijgen.
„De overheidsfinanciën zijn niet houdbaar op de lange termijn, maar het gaat de politiek nu veel meer om de uitgaven voor de komende jaren”
Flip de Kam
Emeritus hoogleraar
„Die houdbaarheidsdiscussie is dood”, stelt de emeritus hoogleraar. „De overheidsfinanciën zijn niet houdbaar op de lange termijn, maar het gaat de politiek nu veel meer om de uitgaven voor de komende jaren. Hoe moeten de extra uitgaven voor defensie worden betaald?”
Wordt AOW onbetaalbaar?
De vraag is of de AOW wel onbetaalbaar dreigt te worden. Volgens een prognose van het Centraal Planbureau kost de AOW nu 4,7 procent van ons bruto binnenlands product (bbp). Dat loopt op tot 5,7 procent in 2040 en daarna vlakt dat weer iets af.
https://archive.ph/o/RXo3J/https://...n-de-zorg-zal-premie-exploderen/99043326.html
Maar de gezondheidszorg wordt nog veel duurder. Zowel de kosten voor verpleging en verzorging als voor het basispakket lopen op tot ruim 7 procent in 2060. Is de focus op de AOW dan wel zo logisch?
Han de Jong, oud-hoofdeconoom bij ABN Amro, ziet het probleem niet. „De kosten voor de AOW schommelen al jaren tussen de 4 en 5 procent van ons bbp. Nu is de voorspelling dat die naar de 5,7 procent gaat. Ik begrijp niet waarom dat ineens zo alarmerend is”, zegt hij.
„Ik hoor niemand iets zeggen over de apparaatskosten van onze overheid die tussen 2019 en 2024 met 45 miljard euro zijn toegenomen.”
’Dan laat je rijke ouderen meer meebetalen’
„Je kunt zeggen: laat die AOW maar zitten, we richten ons helemaal op de kosten van de zorg. Dat kan een politieke keuze zijn”, zegt Marike Knoef, hoogleraar Economie aan Tilburg University en kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER).
„Maar de zorg is een zeer gevoelig onderwerp en het is niet zo gemakkelijk om die kosten te verlagen. Ik denk dat je de hervorming van de AOW ook nodig hebt. Dan laat je rijke ouderen meer meebetalen. Het is ook niet zo dat we de fiscalisering van de AOW in één klap doen, zoiets doe je geleidelijk.”
Ook Gijsbert Werner, die zich bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) bezig houdt met vergrijzing, kiest voor én én. „Ik zou zorg en AOW niet als tegenstelling willen zien. De betaalbaarheid van beide is een probleem. Natuurlijk is de omvang van de zorg groter dan van de AOW, maar dat betekent niet dat je niks moet doen aan de AOW.”
https://archive.ph/o/RXo3J/https://...-stijging-aow-is-een-molensteen/95957400.html
Recordaantal AOW-gerechtigden
Het aantal AOW-gerechtigden bereikte afgelopen jaar weer een record. Tot en met november telde Nederland 3,7 miljoen mensen met AOW. Dat aantal zou eind december wel boven de 4 miljoen uit kunnen komen.
De verhouding tussen het aantal werkenden en het aantal gepensioneerden wordt de komende jaren steeds schever waardoor zware lasten moeten worden gedragen door een relatief kleinere groep werkenden.
„Ik heb eerder al eens in een interview gezegd dat gepensioneerden moeten gaan meebetalen aan de AOW en toen kreeg ik ontzettend veel reacties”
Mark Heemskerk
hoogleraar pensioenrecht
Toch weet Mark Heemskerk, hoogleraar pensioenrecht aan de Radboud Universiteit van Nijmegen, hoe gevoelig dit onderwerp ligt. „Dit is een generatieconflict en het ligt electoraal heel gevoelig. Ik heb eerder al eens in een interview gezegd dat gepensioneerden moeten gaan meebetalen aan de AOW en toen kreeg ik ontzettend veel reacties. Boze gepensioneerden die het oneerlijk vinden.”
„Een week na dat interview zat mijn inbox helemaal vol: ik had het niet begrepen, mensen hadden de oorlog meegemaakt, dit land opgebouwd en hun hele leven premie betaald.”
Sparen voor pensioen
Een reden waarom er meer discussie over de betaalbaarheid van de AOW is dan over het aanvullende pensioen is dat we voor ons pensioen echt sparen, maar voor de AOW niet. Die wordt gefinancierd via een zogeheten omslagstelsel waarbij de huidige werkenden betalen voor de huidige AOW’ers.
En het pensioensysteem is inmiddels al hervormd. De AOW is de laatste jaren ook aangepast, doordat de leeftijd deels meestijgt met de hogere levensverwachting.
https://archive.ph/o/RXo3J/https://...il-mijn-eigen-ding-kunnen-doen/102318139.html
Werner: „De component levensverwachting is wel opgevangen, maar daarmee hebben we nog niet alles geregeld voor de toekomst. Het vruchtbaarheidscijfer daalt, er worden steeds minder kinderen geboren, en dat vergrijzingseffect moet ook nog opgevangen worden. Die trend zie je over de hele wereld, dus de kans is groot dat ook in Nederland het geboortecijfer zal blijven dalen.”
Dries Roelvink doneert zijn AOW-uitkering aan Parkinson-stichting
Is het niet een optie om de AOW inkomensafhankelijk te maken? Nu ontvangen miljonairs die ook, terwijl ze dat helemaal niet nodig hebben. „Ik moet ineens denken aan Dries Roelvink die onlangs 67 jaar werd en bekend maakte dat hij dat geld overmaakt aan de Parkinson-stichting”, zegt Heemskerk.
https://archive.ph/o/RXo3J/https://...geen-echte-hit-hoeft-te-hebben/120453010.html
„Het grote nadeel van het inkomensafhankelijk maken is dat je het hele systeem overhoop gooit. Het mooie aan zo’n volksverzekering is dat het een basisvoorziening is voor iedereen.”
AOW gekoppeld aan minimumloon
De koppeling aan het minimumloon heeft de AOW de laatste jaren ook duurder gemaakt. Politieke partijen worstelen daarmee. Ze wilden het minimumloon extra verhogen, maar zagen het prijskaartje door die koppeling enorm oplopen. Reden voor D66 om in het verkiezingsprogramma op te schrijven dat de AOW voortaan ’gedeeltelijk’ mee moet stijgen. Al was dat in de doorrekening van het program niet meer terug te vinden.
„Als je gaat ontkoppelen, morrel je aan het systeem”, aldus Heemskerk. „Het idee is nu juist dat de AOW net als het minimumloon en de bijstand een basis is.”
14 procent minder koopkracht
Stel dat de formerende partijen serieus overwegen om gepensioneerden voortaan ook AOW-premie te laten betalen, wat betekent dit dan voor hun koopkracht? Flip de Kam rekende het door en publiceerde er onlangs over in economenblad ESB: „Voor mensen met andere inkomsten bij hun AOW kan het inkomensverlies oplopen tot ruim veertien procent.” Voor De Kam is dat reden om de invoering geleidelijk te doen.
Maar het goede nieuws is dat mensen met alleen AOW er op vooruitgaan. Als AOW’ers ook premie gaan betalen, zal de politiek de uitkering moeten verhogen omdat de koppeling op basis van het netto-bedrag is. En omdat de bruto AOW dan hoger is, kunnen ouderen meer gebruik maken van belastingkortingen.
Ingewikkeld verhaal, maar: „AOW-ontvangers zonder andere inkomsten gaan er bij afschaffing van de AOW-premievrijstelling tot acht procent op vooruit.”
Han de Jong blijft sceptisch: „Mensen zullen toch het gevoel houden dat ze hier hun hele leven voor gewerkt hebben. Als je AOW’ers laat meebetalen gaan mensen met een mooi aanvullend pensioen erop achteruit. In de koopkrachtplaatjes doen gepensioneerden het al jaren vrij slecht. Ze hebben hier in hun financiële planning nooit rekening mee gehouden en ook amper mogelijkheden om dit inkomensverlies goed te maken.”
