Medusa
Well-known member
Ooit het boek van Boudewijn Chabot en Stella Braam gelezen:
Wel al lang geleden maar kan me herinneren dat stoppen met eten en drinken niet zo'n zware weg is als het lijkt.
Euthanasie
- Onderwerp starter Lievergezond
- Startdatum
Wel al lang geleden maar kan me herinneren dat stoppen met eten en drinken niet zo'n zware weg is als het lijkt.
Lievergezond
Well-known member
'Om 5 voor 12 al' uit het leven: euthanasie bij dementie bijna verdrievoudigd
Het blijft zeldzaam, maar toch kiezen Nederlanders met dementie steeds vaker voor euthanasie. Sinds 2020 is het aantal mensen dat koos voor een zelfgekozen einde bijna verdrievoudigd: van 170 keer in 2020 naar 499 keer vorig jaar.
www.nu.nl
'Om 5 voor 12 al' uit het leven: euthanasie bij dementie bijna verdrievoudigd
Kim Einder
5 apr 2026
Het blijft zeldzaam, maar toch kiezen Nederlanders met dementie steeds vaker voor euthanasie. Sinds 2020 is het aantal mensen dat koos voor een zelfgekozen einde bijna verdrievoudigd: van 170 keer in 2020 naar 499 keer vorig jaar.
Bijna altijd zijn het nog wilsbekwame personen die vrezen ondraaglijk te gaan lijden en daarom eerder uit het leven stappen.
"Ik zal wat moeten inleveren. Maar ik ga liever in één keer dood, dan elke dag een klein beetje." Dat waren de woorden van Jaap Breugem. Afgelopen november kreeg hij euthanasie vanwege Alzheimer. Zijn redenatie: "Ik wil sterven als mezelf, niet als een schim van mezelf."
Dat lukte, hij was tot het laatst zichzelf, vertelt zijn weduwe Greet Breugem-Krol aan NU.nl. "Hij had wel meer moeite met technologie, hij probeerde bijvoorbeeld een keer te bellen met de random reader (het kastje om in te loggen bij internetbankieren, red.) van de bank. Maar hij was nog wilsbekwaam", zegt de vrouw.
"Hij was bijvoorbeeld heel goed in staat om 15 november te bespreken, zijn verjaardag en geplande sterfdatum. En hij zat zelf om tafel met de begrafenisondernemer voor zijn uitvaart."
Haast onmogelijk bij gevorderde dementie
Breugem was precies op tijd met zijn zelfgekozen einde. Zou hij eenmaal wilsonbekwaam zijn, dan werd euthanasie haast onmogelijk vanwege de lastige voorwaarde 'ondraaglijk lijden'.
Bij gevorderde dementie kun je niet meer zelf concluderen of je ondraaglijk lijdt, laat staan dat aankaarten. Slechts zeven niet-wilsbekwame patiënten kregen vorig jaar euthanasie, blijkt uit nieuwe cijfers van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE). Dat aantal is al vijf jaar stabiel, zoals te zien is in deze grafiek:
"Ten eerste heb je daar een heel stevige wilsverklaring voor nodig, die specifiek uitlegt welk scenario je niét wilt. Dat je bijvoorbeeld je leven wilt beëindigen wanneer je in een verpleeghuis zit, je partner niet meer herkent, incontinent en hulpbehoevend bent", zegt Marcel Gigengack, specialist ouderengeneeskunde en euthanasie-consulent.
"Eenmaal in die situatie moet je lijden zichtbaar en invoelbaar ondraaglijk zijn. Doordat je bijvoorbeeld dagelijks urenlang loopt te jammeren of agressief bent, zonder dat dat met medicijnen te verhelpen is." Mocht je de hele dag rustig televisie zitten te kijken, dan is euthanasie geen optie, ondanks je wilsverklaring.
'Op tijd euthanasie vergt moed'
Wil je vergevorderde dementie per se voorkomen, dan moet je euthanasie krijgen als het misschien nog te vroeg lijkt. "Om vijf voor twaalf je leven beëindigen", zo omschrijft de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillig Levenseinde (NVVE) het.
"Dat vereist moed", zegt een woordvoerder. "Want je levert goede dagen en weken in om niet in de situatie te belanden waar je voor vreest. Bij dementie is er een periode waarin je situatie omslaat van wilsbekwaam naar wilsonbekwaam", vervolgt hij. Precies in die fase zou euthanasie kunnen.
Niet zo vroeg dat je nog vol in het leven staat, wel zo laat dat je al lijdt onder je aftakeling. En vooral: dat je lijdt door het lijden dat je vreest. "Een arts moet kunnen invoelen dat jij ondraaglijk lijdt door het vooruitzicht van je toekomst."
Mensen met dementie die euthanasie willen, hebben hun omgeving nodig voor de juiste timing. Om te vertellen dat je nu bijna wilsonbekwaam dreigt te worden. "Je ziektebeeld vervaagt namelijk", legt de NVVE uit. "Je hebt zelf al niet meer door dat je steeds meer dement wordt. Het is een ziekte die jou vertelt dat je niet ziek bent."
Breugem besefte dat heel goed. "Hij wilde graag overlijden op zijn verjaardag, maar zei ook: als je denkt dat mijn achteruitgang harder gaat, vertel het me, dan moet ik misschien eerder vertrekken", zegt zijn weduwe. Zo'n vaart liep het niet. "Hij heeft met zijn volle verstand en overtuiging op 15 november zijn hand uitgestoken aan de huisarts voor de infuusnaald en gezegd: 'doe maar, ik ben er klaar voor'."
Zelfgekozen einde meer geaccepteerd
Dat euthanasie vanwege dementie steeds vaker plaatsvindt, komt deels door vergrijzing. Maar het aantal gevallen groeit sneller dan dat Nederland van kleur verschiet. De NVVE denkt dat dat komt doordat een zelfgekozen levenseinde tegenwoordig meer geaccepteerd wordt in onze samenleving dan vroeger.
Ook toegenomen bewustwording speelt een rol. Steeds meer mensen weten dat ze de regie kunnen (proberen te) nemen over hun levenseinde, en hoe.
Ondanks de toename zijn de 499 euthanasiegevallen van vorig jaar nog maar een fractie van de 300.000 Nederlanders met dementie. Het blijft complex, de voorwaarden en timing zijn lastig en niet elke arts wil meewerken. Ook zijn er natuurlijk veel mensen die zich niet senang voelen bij euthanasie, maar liever hun hele levensrit uitzitten.
'Of het echt zo erg wordt, weet je niet'
Voor die mensen heeft Gigengack nog geruststellende woorden. "Mensen hebben altijd een bepaalde verwachting van de toekomst: 'als dit en dat me overkomt, wordt dat vreselijk'. Maar of het echt zo erg is, weet je pas als het zover is", meent de expert.
"Er zijn zeker mensen met gevorderde dementie die ondraaglijk lijden. Maar het gros geniet van het hier en nu, van de aandacht van het zorgpersoneel. Zo'n verpleeghuis lijkt verschrikkelijk, maar de sociale context en het ritme kunnen ook goed uitpakken."
Lievergezond
Well-known member
Soms mag euthanasie bij ouderdom wél, en die route zit in de lift
Kim Einder
3 mei 2026
Ouderdom is in Nederland geen reden voor euthanasie. Maar er bestaat een onbekende uitzondering: als je meerdere ondraaglijke ouderdomsaandoeningen hebt. Het kleine aantal mensen dat daarom euthanasie krijgt, is in tien jaar bijna verdubbeld. Artsen vinden het nog steeds ingewikkeld.
Slecht ter been zijn, slecht zien, slecht horen, incontinent worden: ouderdom komt soms met flinke gebreken. Maar je krijgt er in Nederland geen groen licht voor euthanasie voor. Net zoals 'voltooid leven' geen reden is.
Toch waren er vorig jaar 475 euthanasiegevallen met als reden de stapeling van ouderdomsaandoeningen. Zoals je in onderstaande grafiek kunt zien, is dat aantal in tien jaar tijd verdubbeld.
"De stijging is deels te verklaren door vergrijzing: de gezondheidszorg is zo goed dat we steeds ouder worden", zegt een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillig Levenseinde tegen NU.nl. "Ziektes waar we vroeger aan doodgingen, worden nu op tijd opgespoord."
Toch verklaart dat niet alles, want dit type euthanasie-uitvoeringen steeg in tien jaar tijd harder (met 94 procent) dan het totale aantal euthanasie-uitvoeringen (met 70 procent). "Langzaam maar zeker weten steeds meer mensen dat dit kan, en hoe ze het moeten motiveren bij de huisarts. Zeggen dat je 'er wel klaar mee bent' of dat je leven 'voltooid' is, daar kan een arts niets mee. Maar dat wordt anders als je zegt dat je ondraaglijk lijdt aan verschillende aandoeningen. Al is het nog steeds niet heel erg bekend."
Op het totaal van ruim tienduizend euthanasiegevallen per jaar zijn die paar honderd ouderdomseuthanasie-uitvoeringen dus maar een heel klein deel. Maar waarom krijgt de ene oudere met bijvoorbeeld gehoor-, zicht- en evenwichtsklachten in Nederland geen groen licht voor euthanasie, en een ander met soortgelijke ouderdomsproblemen wel?
Het begint met het woordje aandoeningen. Een euthanasiebeoordeling draait niet om klachten, zoals slecht lopen en slecht horen, maar om aandoeningen, zoals artrose en presbyacusis. Oftewel: de oorzaken van dat slechte lopen en slechte horen. Je hebt dus diagnoses nodig.
"Om in aanmerking te komen voor euthanasie moet jouw lijden onder meer uitzichtloos zijn", zegt arts Marc Mulders, die medisch manager bij Expertisecentrum Euthanasie is. Zonder diagnoses is die uitzichtloosheid niet te beoordelen.
Niet altijd uitzichtloos
Zo zou slechtziendheid kunnen komen door maculadegeneratie, een aandoening die amper te verhelpen is. "Maar het kan ook door staar komen, wat redelijk simpel te verhelpen is", zegt Mulders. In dat geval is je slechtziendheid dus niet uitzichtloos. Weer andere aandoeningen zijn soms te 'verhelpen' met hulpmiddelen, zoals een rollator.
Verder moet het lijden ondraaglijk zijn. Juist dat criterium maakt deze euthanasiecategorie zo ingewikkeld, vertelt Gert van Dijk van artsenfederatie KNMG. Hij was betrokken bij het opstellen van de richtlijnen voor euthanasie.
"Ondraaglijk lijden hangt bij ouderdomsklachten heel erg van de persoon af. Als lezen je favoriete hobby was en je dat nu niet meer kunt, dan is dat voor jou misschien veel erger dan voor iemand die niet zo graag leest."
"De wet schrijft voor dat je als arts overtuigd moet zijn van ondraaglijk lijden", vervolgt hij. "Dat is bij iemand met ouderdomsaandoeningen veel lastiger in te schatten dan bij iemand met bijvoorbeeld terminale kanker die niets meer kan. Terwijl de oudere soms nog goed functioneert en misschien zelfs nog zelf boodschappen doet."
"En vergeet niet: euthanasie verlenen betekent dat je iemand doodmaakt, hè. Dan wil je echt zeker weten dat je het juiste doet. Dat er echt geen andere mogelijkheden zijn."
'Hele lichaam ging achteruit'
Toen haar bejaarde moeder in 2023 voor het eerst over euthanasie begon, had Hilda van der Burgh-Lagraauw nog nooit beseft dat de ouderdomsklachten zo ondraaglijk waren. Want ze hield zich groot, realiseert ze zich achteraf. En moeder Jeanette had het ook naar haar zin in het verzorgingstehuis.
"Maar haar hele lichaam ging achteruit. Haar spraak was heel slecht, ze liep slecht, haar evenwicht was slecht. En dat terwijl ze altijd zo graag wandelde en fietste. Ze wilde helemaal niet op bed komen te liggen.
Van der Burgh-Lagraauw moest even een drempel over om de euthanasiewens van haar moeder te accepteren, want ze was niet terminaal ziek. "Je pleegt gewoon zelfmoord", zei ik in het begin tegen haar."
"Maar daarna dacht ik: wat doe ik haar aan als ik van haar verlang dat ze blijft leven? Omdat ik het fijn vind om één of twee keer per week langs te komen voor een kop koffie en om haar te knuffelen? Terwijl zij verder elke dag verkrampt in een stoel zit en omvalt als ze opstaat?"
De aandoeningen van de 83-jarige Jeanette waren ondraaglijk en uitzichtloos, concludeerde de huisarts, waarna de euthanasiewens in vervulling ging. Maar niet elke arts geeft groen licht. "Sommigen willen het om persoonlijke redenen niet. Anderen weten niet precies wanneer het wel of niet mag", zegt Mulders.
Meest complexe aanvragen
Het expertisecentrum begeleidt twijfelende artsen, maar helpt ook euthanasievragers van wie de behandelaar nee zegt. "Euthanasie is natuurlijk altijd complex. Maar doorgaans is stapeling van ouderdomsaandoeningen wel een van de meest complexe aanvragen voor een arts, samen met dementie en psychiatrische aandoeningen."
En voltooid leven dan? Voor wie veel ouderdomsaandoeningen heeft, kan het leven echt voltooid aanvoelen. Maar dat zorgt nog weleens voor verwarring, want voor artsen heeft die term helemaal niets met medische klachten te maken.
Mulders: "In ons jargon betekent voltooid leven dat iemand bijvoorbeeld alle doelen heeft bereikt, de kinderen en kleinkinderen zijn uitgevlogen, veel generatiegenoten al zijn overleden, iemand de moderne technologie niet meer kan bijhouden of zich geen onderdeel meer voelt van de maatschappij. En het dus wel 'mooi is geweest'."
"Ook dat kan heel ernstig lijden zijn. Maar het heeft geen medische oorzaak, dus het is geen grond voor euthanasie."
Soms mag euthanasie bij ouderdom wél, en die route zit in de lift
Ouderdom is in Nederland geen reden voor euthanasie. Maar er bestaat een onbekende uitzondering: als je meerdere ondraaglijke ouderdomsaandoeningen hebt. Het kleine aantal mensen dat daarom euthanasie krijgt, is in tien jaar bijna verdubbeld. Artsen vinden het nog steeds ingewikkeld.
www.nu.nl
Forum statistieken
