Elens beschrijft hoe de angst voor de inspectie (een "agressief telefoontje") direct invloed had op zijn handelen in de spreekkamer.
Het inzicht dat een arts besluit een behandeling te staken waar hij in gelooft vanwege disciplinaire angst, waarna de patiënt overlijdt, legt het diepste ethische dilemma van de coronacrisis bloot:
Moet een arts in een crisis blind de centrale richtlijnen volgen om zichzelf te beschermen, of moet hij op basis van eigen klinische intuïtie experimenteren om levens te redden?
- Aanleiding en context:
Huisarts Rob Elens (Meijel, Limburg) wordt onder ede verhoord door de Parlementaire Enquêtecommissie Corona over de impact op de zorg en de omgang met afwijkende geluiden tijdens de pandemie.
- Historie met de overheid:
Voorafgaand aan de pandemie had Elens nauwelijks contact met de overheid of de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), en was zijn algemene vertrouwen in de overheid goed.
- Ervaring met richtlijnen:
Elens is opgeleid in Engeland met de NICE guidelines.
In Nederland gebruikte hij de richtlijnen van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) dagelijks als gedegen wetenschappelijke basis, maar wel als 'handvat' in plaats van wet.
- Alledaags off-label voorschrijven:
De arts benadrukt dat off-label voorschrijven (medicijnen inzetten voor een andere klacht dan waarvoor ze zijn goedgekeurd) vóór corona een volstrekt normale, dagelijkse praktijk was binnen de geneeskunde.
- Kritiek op de overlegplicht:
Elens noemt de nieuwe inspectieregel dat artsen bij élk off-label recept afzonderlijk telefonisch moeten overleggen met de apotheker onwerkbaar (schatting: 800.000 telefoontjes per jaar voor één specifiek middel).
- Heftige lokale uitbraak:
In het vroege voorjaar van 2020 werd de praktijk van Elens zwaar getroffen:
hij deed 10 visites per dag en zag 13 patiënten overlijden in drie weken tijd, waarna het ziekenhuis een opnamestop afkondigde.
- De 'Zelenko-cocktail':
Geïnspireerd door de Amerikaanse arts dr. Zelenko, stelde Elens in overleg met zijn lokale apotheker een behandelprotocol op bestaande uit hydroxychloroquine (HCQ), azitromycine en zinkorotaat.
- Succesvolle eerste resultaten:
Elens behandelde 10 risicopatiënten (60-plus) met dit protocol.
Naar eigen zeggen waren alle 10 patiënten binnen vier dagen aanzienlijk verbeterd of hersteld, zonder dat er bijwerkingen optraden.
- Interventie door de Inspectie:
Na een lokale mediaoptreden werd Elens op 8 april 2020 door de IGJ gebeld en op "agressieve wijze" gesommeerd te stoppen met de behandeling, wegens het experimenteren buiten onderzoeksverband en risico op hartritmestoornissen.
- Gevolgen van de stop:
Nadat hij uit angst voor de inspectie stopte met het voorschrijven van de cocktail, overleed zijn elfde coronapatiënt.
Dit was voor hem het breekpunt om de eed van Hippocrates weer leidend te maken en de inspectie te negeren.
Citaten
- "De patiënt vertelt of ik iets goeds heb gedaan. [...]
Ik noem dat practice-based medicine."
- "Er worden miljoenen recepten off-label gemaakt dagelijks door elke arts in Nederland.
Dat is normale geneeskunde."
- "In het begin was het protocol van de NHG waardeloos, ineffectief:
paracetamol, drie keer per dag twee, en als het niet goed gaat de ambulance bellen."
- "Ik had gehoopt dat Hugo de Jonge, Rotterdammer — ik ben Rotterdammer — ik denk:
'Kom, bel mij op, dan gaan wij dit varkentje wassen, dan gaan wij samen de pandemie aanpakken.'
Dat was mijn hoop.
Naïef misschien..."
- "U experimenteert met mensen buiten onderzoeksverband.
En wat gaan wij dan nu doen, meneer Elens? [...]
Nou, zo'n agressief gesprek dat ik daar helemaal nerveus van werd."
- "Je kunt jezelf alleen maar in de spiegel blijven aankijken als jij je eed volgt, de eed van Hippocrates, en jij zoekt de beste moleculen uit voor jouw patiënt."
