Samenvatting van The Invention of the Jewish People door Shlomo Sand
The Invention of the Jewish People (oorspronkelijk gepubliceerd in het Hebreeuws in 2008 als Matai ve'eich humtza ha'am hayehudi?, wat betekent "Wanneer en hoe werd het Joodse volk uitgevonden?") is een controversieel werk van de Israëlische historicus Shlomo Sand, professor aan de Universiteit van Tel Aviv. Het boek is een kritische beschouwing van de joodse geschiedschrijving en stelt de kernelementen van het traditionele zionistische verhaal over de joodse identiteit, oorsprong en geschiedenis ter discussie. Hoofdthese Sand stelt dat het moderne concept van "het Joodse volk" als een verenigde, oude etnische natie met een ononderbroken biologische afstamming van de bijbelse Israëlieten grotendeels een moderne uitvinding (of "mythe") is, geconstrueerd in de 19e en 20e eeuw, met name onder invloed van het Europese nationalisme en later de zionistische ideologie.
Hij betoogt dat Joden historisch gezien beter kunnen worden begrepen als een religieuze gemeenschap dan als een etnische of raciale groep met een gemeenschappelijke nationale oorsprong. De moderne joden stammen voornamelijk af van verschillende groepen die in de loop van de eeuwen tot het jodendom zijn bekeerd, en niet van één enkele verbannen bevolkingsgroep uit het oude Judea.
Belangrijkste argumenten
Geen massale verbanning door de Romeinen
Sand betwist het wijdverbreide verhaal van een grootschalige gedwongen verdrijving van Joden uit Judea/Palestina na de verwoesting van de Tweede Tempel door de Romeinen in 70 n.Chr. en de opstand van Bar Kokhba (132-136 n.Chr.).
Hij beweert dat er weinig historisch bewijs is voor een massale deportatie van een heel volk door de Romeinen (die zelden hele bevolkingsgroepen verbannen). In plaats daarvan bleven de meeste inwoners van Judea in de regio en bekeerden zich uiteindelijk tot het christendom of de islam. Het idee van een massale "ballingschap" die leidde tot de diaspora is volgens Sand een latere verzinsel.
De diaspora door bekering, niet door ballingschap
Het jodendom was eeuwenlang een bekeringgerichte religie (vooral tijdens de Hellenistische periode, onder de Hasmoneeën en tot in de late oudheid) en trok bekeerlingen aan uit het Middellandse Zeegebied, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en daarbuiten.
Grote joodse gemeenschappen (bijvoorbeeld in Europa, Jemen of het Khazaarse koninkrijk) zijn grotendeels ontstaan uit lokale bevolkingsgroepen die het jodendom hebben aangenomen, en niet uit migranten uit het oude Israël. Sand blaast ideeën nieuw leven in (en is daarvoor bekritiseerd), zoals de belangrijke bekering van de Khazaren die heeft bijgedragen aan de oorsprong van de Asjkenazische joden, hoewel dit een omstreden element is.
Uitvinding in de 19e eeuw
Onder invloed van het Europese romantische nationalisme (bijvoorbeeld het Duitse 'Volk'-concept) construeerden 19e-eeuwse joodse historici zoals Heinrich Graetz en vroege zionisten met terugwerkende kracht een verhaal over een eeuwig joods volk dat uit zijn thuisland was verbannen, eeuwenlang had rondgezworven en nu 'terugkeerde'.
Dit etnisch-nationale verhaal diende om seculiere joden te verenigen en de aanspraak van het zionisme op Palestina als voorouderlijk thuisland te rechtvaardigen. Sand ziet dit als onderdeel van een breder modern proces van het 'uitvinden' van naties (waarbij hij zich baseert op theoretici als Benedict Anderson).
Implicaties en politieke kritiek
Het werk van Sand ondermijnt de etnische rechtvaardiging voor een Joodse staat op basis van exclusieve historische rechten op het land. Hij beschouwt de nadruk die het zionisme legt op een biologisch/etnisch Joods volk als problematisch en discriminerend ten opzichte van niet-Joden in Israël. Hij pleit ervoor om joden te zien als een diverse religieuze/culturele groep en ondersteunt een meer inclusieve, niet-etnische visie voor de staat.
Het boek leidde tot een intens debat: het werd een bestseller in Israël en Frankrijk, door sommigen geprezen omdat het nationalistische mythes ontkrachtte, maar door anderen (waaronder mainstream historici) zwaar bekritiseerd vanwege selectief bewijs, overdrijvingen en politieke vooringenomenheid.
Critici beschuldigden Sand van tendentieuze interpretaties, waarbij hij genetische studies negeerde die een gemeenschappelijke Midden-Oosterse afkomst van veel joodse groepen aantoonden, of de continuïteit van de joodse identiteit bagatelliseerde.
Voorstanders zien het als een gedurfde uitdaging van de 'mythische geschiedenis'. Over het geheel genomen is het boek van Sand een provocerende historiografische interventie die essentialistische opvattingen over het joodse volk in twijfel trekt en de nadruk legt op religie, bekering en moderne natievorming boven oude etnische continuïteit.
mondoweiss.net
