In de Gnostische cosmologie (zoals beschreven in de Nag Hammadi-geschriften) is de materiële wereld niet geschapen door de hoogste goddelijke bron (de Monad), maar door de onwetende en arrogante demiurg (Yaldabaoth) en zijn archonten.
Een van die archonten, Sabbath, komt echter tot inzicht en bekeert zich (metanoia).
Hij keert zich af van de demiurg en richt zich op het goddelijke licht van Sophia.
Als reactie hierop verheft Sophia hem tot de zevende hemel.
Hier bouwt hij een 'ambassade' van het goddelijke rijk (Pleroma) en schiep een menselijk sjabloon gebaseerd op de onsterfelijke mens (Adamus).
De Gnostici stellen dat deze kosmische strijd weerspiegeld wordt in de menselijke ziel.
De mens bestaat uit een materieel lichaam, een ziel en de pneuma (de goddelijke vonk).
Om deze vonk gevangen te houden, creëerden de demiurg en zijn archonten een 'nagemaakte geest' van materiële afleidingen en spirituele amnesie.
De herinnering aan de ware goddelijke oorsprong (Gnosis) zit echter al in de mens ingebakken.
Gnosis bereik je niet door studie, rituelen of kerkelijke instituten, maar door directe innerlijke herkenning.
Sabbath’s omkeer dient als het ultieme prototype voor de mens om door de materiële ruis heen te breken.
