Bedrijven kiezen bij personeelstekort vaker voor AI dan voor hoger loon
Tim Wijkman-van Aalst
3 jun 2026
Bedrijven met personeelstekorten kiezen steeds vaker voor automatisering in plaats van hogere lonen of betere werktijden. Robots en AI moeten het werk verlichten, maar kunnen ook banen veranderen of laten verdwijnen.
Bedrijven proberen personeelstekorten niet meer vooral op te lossen door een aantrekkelijkere werkgever te worden. Automatisering is nu de meestgenoemde maatregel, blijkt uit
onderzoek van statistiekbureau CBS. Voor bijna de helft van de bedrijven met een personeelstekort is meer automatiseren de belangrijkste ingreep.
Daarbij gaat het om bijvoorbeeld robotisering of ondersteuning door AI. In april 2026 zei 30 procent van alle bedrijven vanwege een personeelstekort meer in te zetten op automatisering. Een jaar eerder lag de nadruk nog op betere arbeidsvoorwaarden, zoals hogere lonen of gunstigere werktijden.
De verschuiving is zichtbaar in bijna alle bedrijfstakken. Vooral veel grote ondernemingen en bedrijven in de informatie en communicatie kiezen voor automatisering. In de cultuur, sport en recreatie slonk juist het aandeel bedrijven dat deze stap zet.
De krapte op de arbeidsmarkt neemt wel af, maar de druk om slimmer te werken blijft groot. "We zitten in een productiviteitsparadox. Bedrijven investeren in AI en robotica, maar dat zie je nog niet terug in hogere productiviteit", zegt Henk Volberda, hoogleraar Strategie en Innovatie aan de Universiteit van Amsterdam in gesprek met NU.nl.
Meer technologie levert niet meteen meer op
Nieuwe technologie maakt bedrijven niet van de ene op de andere dag efficiënter. Werknemers moeten eerst leren hoe ze ermee kunnen werken. Daardoor kan de productiviteit in het begin volgens Volberda zelfs tegenvallen.
Op langere termijn kan automatisering volgens hem wel belangrijk zijn voor de Nederlandse economie. Nederland heeft veel mensen aan het werk, maar de opbrengst per werknemer groeit niet hard genoeg, legt hij uit. "De omzet per medewerker moet omhoog. Automatisering en AI kunnen een belangrijke aanvulling en redding zijn voor de Nederlandse economie."
Ook het CBS ziet dat bedrijven vaker op productiviteit sturen. Ruim drie kwart van de ondernemers neemt maatregelen om de productiviteit te verhogen. In het grootbedrijf gaat het om 85 procent, in het midden- en kleinbedrijf om 71 procent. Investeringen in technologie en automatisering worden daarbij het vaakst genoemd.
Simpel en herhalend werk komt eerst onder druk
Taken die goed te standaardiseren zijn, worden als eerste geautomatiseerd. Denk aan administratie, kantoorwerk, secretariaatswerk, callcenters en postverwerking. Volberda: "De simpele taken worden door bots uitgevoerd. Mensen blijven vooral nodig voor complex werk, creativiteit en werk met hun handen."
Robotisering kan direct banen kosten. Een productiemedewerker die door een robot wordt vervangen, raakt de baan kwijt. Bij AI ziet Volberda nu vaker dat mensen worden ondersteund in hun werk, zoals in de juridische sector, accountancy en andere zakelijke dienstverlening.
Dat betekent niet dat er niets verandert. Werk kan complexer worden, omdat werknemers door gebruik van AI meer taken aankunnen. Dat kan positief uitpakken, maar ook extra druk opleveren. Volberda waarschuwt dat mensen kunnen vastlopen als het werk te ingewikkeld of te intensief wordt.
Niet iedereen kan zomaar overstappen
Automatisering hoeft niet te betekenen dat er per saldo veel banen verdwijnen. Nieuwe technologie zorgt meestal ook voor nieuwe functies. Volberda noemt als voorbeelden AI-experts, bigdataspecialisten en droneverkeersleiders.
Het probleem zit vooral in de overstap. Werknemers die hun baan verliezen, kunnen niet vanzelf elders aan de slag. "Mensen moeten eerst leren samenwerken met AI. Pas daarna zie je de productiviteitsvoordelen", legt de hoogleraar uit.
Dat kan de verschillen op de arbeidsmarkt vergroten. Hogeropgeleiden maken de overstap naar ander werk vaak makkelijker. Voor werknemers met minder digitale vaardigheden kan de verandering zwaarder uitpakken.
Consument krijgt vaker met bots te maken
Voor consumenten kan automatisering twee kanten op werken. Diensten kunnen sneller of goedkoper worden als bedrijven productiever worden. Maar contact met bedrijven, zoals bij de klantenservice, kan ook onpersoonlijker worden.
"Je kunt met een callcenter praten zonder dat je weet of je met een algoritme of bot spreekt", zegt Volberda. Hij verwacht dat consumenten vaker met zulke systemen te maken krijgen.
Dat door automatisering en AI de prijzen van producten of diensten dalen, is geen zekerheid. AI kan bedrijven ook veel geld kosten. Denk aan kosten voor datagebruik, datacenters en energie. Toch kan automatisering op termijn tot prijsdruk leiden, denkt Volberda. "Bij dure advocatenkantoren vragen klanten nu al waarom zij geen AI gebruiken om werk sneller en goedkoper te doen."
