Oekraine

Medusa zei:

Klik om te vergroten...

Het is precies 40 jaar geleden dat reactor nummer vier van de kerncentrale van Tsjernobyl ontplofte, op 26 april 1986. © Getty Images

Na 40 jaar is Tsjernobyl ’paradoxale oase’ vol leven: ’Honden slaagden erin te overleven in zeer giftige omgeving’​

Het is precies 40 jaar geleden dat reactor nummer vier van de kerncentrale van Tsjernobyl ontplofte, op 26 april 1986. De ramp, veroorzaakt door een menselijke fout, blies een wolk van radioactief materiaal de atmosfeer in. Die gevolgen waren tot ver buiten de grenzen van de Sovjet-Unie voelbaar. Meer dan 120.000 mensen werden geëvacueerd. Zij lieten huizen, spullen en herinneringen achter – maar ook hun huisdieren. Die dieren laten tot op de dag van vandaag hun sporen na in het verlaten gebied.​

Tara van Geldorp
26 april 2026

Het boek Chernobyl Prayer: A Chronicle of the Future bevat indringende ooggetuigenverslagen over die kant van de ramp die zelden wordt belicht: „Katten keken mensen in de ogen, honden huilden, probeerden in de bussen te springen”, vertelt een overlevende. Soldaten schopten ze er hardhandig uit. „Ze renden urenlang achter de bussen met vertrekkende mensen aan.”
Wat volgde was niets minder dan een genadeloze afslachting van de huisdieren. Speciale eenheden trokken door het verlaten gebied om de achtergebleven dieren neer te schieten – uit angst voor besmetting. „Ze kwamen op een menselijke stem af, blij om ons te zien. We schoten ze neer in hun huizen, daarna sleepten we ze naar buiten”, vertelt een van de soldaten in het boek.

Na drone-aanval op Tsjernobyl: hoe gevaarlijk is locatie kernramp uit 1986 nog?​

Maar sommige dieren overleefden. En het zijn hun nakomelingen die vandaag de dag nog altijd leven in de zogenoemde ’vervreemdingszone’ rondom de centrale. Daar, waar mensen nog steeds grotendeels wegblijven, hebben zij een nieuw soort bestaan opgebouwd.

Honderden zwerfhonden rond kerncentrale Tsjernobyl​

Volgens schattingen van Clean Futures Fund (CFF), de organisatie achter het programma Dogs of Chernobyl, leven er momenteel zo’n 250 zwerfhonden rondom de kerncentrale, nog eens 225 in de stad Tsjernobyl, en honderden anderen verspreid over de uitgestrekte zone. Wat ooit trouwe viervoeters waren, zijn verwilderde dieren geworden.

Wilde zwijnen in Duitsland blijken radioactief, vlees eten gevaarlijk​

Sinds 2017 voert CFF een grootschalig sterilisatie- en zorgprogramma uit. De honden worden gevangen, onderzocht, ingeënt, gesteriliseerd en weer vrijgelaten. Ook krijgen ze voedsel en veterinaire zorg. Het resultaat: een afname van het aantal zwerfhonden, en betere levensomstandigheden voor de dieren die blijven. Mede dankzij deze inspanningen kon in 2023 een grootschalig wetenschappelijk onderzoek plaatsvinden naar de honden.
Tekst gaat verder onder de foto

De honden worden door CFF gevangen, onderzocht, ingeënt, gesteriliseerd en weer vrijgelaten. © Getty Images
Een team van de Universiteit van South Carolina onderzocht samen met CFF de genetische eigenschappen van de honden. Ze ontdekten dat de honden zich in roedels hadden georganiseerd, maar met een opvallend sociaal gedrag dat meer lijkt op dat van huishonden dan op wilde wolven. De onderzoekers namen bloedmonsters af en analyseerden het DNA. Wat ze vonden, was opvallend: twee genetisch onderscheiden groepen, op slechts zestien kilometer afstand van elkaar. De ene woont bij de centrale zelf, de andere in de stad Tsjernobyl. Dat is uniek voor (zwerf)honden.

Genetische mutaties​

De groep bij de reactor vertoont volgens het onderzoek „391 afwijkende gebieden in hun genoom.” Sommige daarvan wezen op genetisch herstel na blootstelling aan de schadelijke stralingen, iets wat veel mensen fataal werd. Wat dit precies betekent voor de gezondheid en toekomst van deze dieren, is nog onderwerp van vervolgonderzoek. „Op de een of andere manier slaagden twee kleine populaties honden erin te overleven in die zeer giftige omgeving”, aldus onderzoeker Kleiman.
Tekst gaat verder onder de foto

Zwerfhonden in Tsjernobyl. Geen van de onderzochte honden bleek raszuiver. © Getty Images
Geen van de onderzochte honden bleek raszuiver. Gemiddeld werden er per hond 25 genetische overeenkomsten met verschillende rassen gevonden – een genetische mengelmoes die ontstaan is uit verwildering, inteelt en natuurlijke selectie. Wetenschappers stellen dat er nog veel werk te verzetten is om te evalueren hoe tientallen jaren van blootstelling aan straling het genoom van dieren heeft veranderd en mogelijk zelfs de evolutie heeft versneld.

’Paradoxale oase’​

Toch is Tsjernobyl vandaag de dag niet alleen het domein van honden. Sinds de mens er verdween, heeft de natuur het gebied heroverd. Wolven, beren, lynxen, elanden, zwijnen en meer dan tweehonderd vogelsoorten bevolken de ruïnes van een wereld die ooit van mensen was. Natuuronderzoekers spreken van een „paradoxale oase”: een plek waar leven bloeit ondanks – of misschien dankzij – de afwezigheid van de mens.

Atoomwaakhond: straling bij Tsjernobyl weer normaal​

Een onderzoek uit 2019 bevestigde dat de biodiversiteit in de uitsluitingszone uitzonderlijk groot is. Al zijn er ook zorgwekkende signalen. Vogels in sterk besmette gebieden vertonen vaker albinisme en andere genetische afwijkingen. Toch zijn populaties stabiel en levensvatbaar – de natuur blijkt veerkrachtiger dan gedacht.
En de mens? Die keert langzaam terug, als toerist. In 2019 bezochten meer dan 124.000 mensen Tsjernobyl. Sommigen om te leren, anderen uit sensatiezucht. In 2018 vond er zelfs een technofeest plaats in het verlaten Pripjat. Een bizar contrast met het gehuil van honden dat daar 40 jaar geleden door de straten klonk.

Klik om te vergroten...