Marco Mensink: ’Wat ik bij sluitingen van goede bedrijven zie gebeuren, voelt alsof je familieleden verliest. Dat doet mij echt pijn.’ © Frederik Beyens, ANP
Marco Mensink, Nederlandse baas Europese chemiebedrijven
BRUSSEL
Theo Besteman
Mensink, geboren Haarlemmer (‘en zo zal ik me altijd voelen’), houdt zich als lobbyist twintig jaar bezig met Europees energie- en industriebeleid. Nederland voelt klap na klap. Productielijnen van grote namen als Dow, LyondellBasell en Sabic zijn opgedoekt, investeringen zijn uitgesteld. De Nederlander, stammend uit een geslacht van politici, tekende zojuist vijf jaar bij als directeur van Cefic.
„Mijn opa en mijn vader vochten als politici voor arbeiders. Ik doe dat nu op een andere plek, zo voel ik dat. Wat ik bij sluitingen van goede bedrijven zie gebeuren, voelt alsof je familieleden verliest. Dat doet mij echt pijn. Het is onnodig en heeft grote consequenties.”
Nou nou, hoe ernstig is dit?
„Wat wij nu meemaken, heb ik in 25 jaar tijd niet eerder gezien in de industrie. Dit is geen normale cyclus of tijdelijke dip. Het aantal sluitingen verdubbelt elk jaar, de investeringen halveren nu en gaan richting nul. Tussen 2022 en eind 2025 is 37 miljoen ton chemische productiecapaciteit gesloten in Europa. Dat is ongeveer 9 procent van het totaal.”
Nederlandse chemiesector stort in: ’We zijn voor vitamines en medicijnen afhankelijk van China en India’
„In Nederland alleen al gaat het om 7,2 miljoen ton. Dat zijn geen randactiviteiten, dat zijn kerninstallaties. Daarbij verdwijnen 20.000 directe banen en staan nog eens 89.000 indirecte banen onder druk. Deze sector breekt. Het is geen vijf voor twaalf meer.”
Waarom raakt dit de economie zo diep?
„De chemie is de moeder van alle industrie. Alles wat je ziet en aanraakt, begint ermee: zonder chemie is er geen glas, geen papier, geen staal, geen cement. Als je die basis van het industriële kaartenhuis weghaalt, stort het systeem in.”
„Ik vergelijk het vaak met een zandkasteel waar het water onderlangs wegspoelt. Je ziet het niet meteen, maar ineens storten de torens in. Dat moment is aangebroken. Als je die grondstoffen niet meer hier maakt, waarom zou een bedrijf als ASML hier dan blijven?”
Vraag genoeg naar plastics, waarom dat verval?
„In 49 procent van de gevallen noemen bedrijven de hoge energiekosten als hoofdreden. Het is niet de stikstofeis, niet het politieke sentiment, niet het gebrek aan vraag. Heel Europa betaalt structureel meer voor gas en elektriciteit dan de VS, China en het Midden-Oosten. En Nederland zeker. Dat verschil bestaat al jaren en is nooit echt aangepakt. Bedrijven kunnen dat niet blijven opvangen.”
Dus tarieven omlaag brengen?
„Ceo’s van bedrijven vragen mij niet alleen om goedkope energie, maar vooral om richting. Ze willen weten waar het beleid heen gaat. Een chemische installatie bouw je niet voor vijf jaar, maar voor twintig of dertig jaar. Als ik niet weet of die fabriek over tien jaar nog bestaansrecht heeft, investeer ik niet. Die onzekerheid is funest geworden.”
Wat doen andere landen beter dan Nederland?
„Duitsland komt met een aparte industrie-stroomprijs. Vlaanderen heeft 2 miljard euro vrijgemaakt voor industriebeleid. In Nederland bleef het stil. Ik stelde die vraag eens op een verkiezingsdebat: geen van de nieuwe Kamerleden had een antwoord. Niemand die de ceo’s van multinationals belt en zegt: wat heb jij nodig zodat je in Nederland of Europa komt of blijft? De Amerikanen doen dat doorlopend. Als Nederland niet meegaat, kan ik de uitkomst voorspellen: dan gaat het hier dicht en daar niet.”
De politiek is voortdurend gewaarschuwd. En toch…
„,Nederland is al slaapwandelend zijn industrie kwijtgeraakt. We hebben te lang gedacht dat het vanzelf wel goed zou komen, door de ligging aan de delta, door de havens, door het idee dat we onmisbaar waren. Dat idee brokkelt onder onze handen af.”
Dit Deense chemiebedrijf wilde groene miljardenfabriek in haven bouwen, maar verplaatst alles naar China
„In België is men zich veel bewuster van de industrie in de achtertuin, van wie er werken, wat ze maken en wat het oplevert. De lijnen met de overheid zijn daar korter. Als ik hoor dat een Nederlandse uitvinding weer leidt tot een investering in Antwerpen en niet in Rotterdam, denk ik: let nou op.”
De Klimaatraad adviseert juist delen van de fossiele industrie af te stoten.
„In ruil voor duurzame productie.... Het rapport is wetenschappelijk misschien juist, maar slaat praktisch de plank mis. De raad maakt een cruciale denkfout: je stopt dan de ene industrie, en opeens is daar een heel nieuwe andere duurzame industrie. Dat kán helemaal niet. Sterker, je hebt al die kennis en ervaring uit de huidige industrie nodig om technologisch de overstap naar verduurzaming in enorme installaties te kunnen maken.”
Hoe ver loopt China vooruit?
„Europa ziet zichzelf graag als gids van de wereld en denkt dat als wij regels maken, de rest volgt. Dat klopt niet meer. China bouwt in razend tempo nieuwe chemische megacomplexen, die in 2027 en 2028 op de markt komen. De binnenlandse vraag groeit daar niet mee, dus alles gaat de export in. Wat de VS niet meer naar China sturen, komt ook naar Europa. Wij worden dus de afzetmarkt voor wereldwijde overcapaciteit. Het besef van hoe snel China elektrificeert en opschaalt is in Nederland vrijwel non-existent.”
Maar Europa wil autonoom worden.
„Ongeveer 95 procent van onze vitamines komt uit China en India. Dat laat zien hoe afhankelijk we al zijn. Als je de cruciale industrie verliest, raak je ook grip op je eigen samenleving kwijt. Dat is geen theoretisch risico meer, dat gebeurt nu.”
Waarom verkast u niet naar Azië, waar alles sneller gaat?
„Omdat ik kneiterhard Europeaan ben. Dit is mijn huis, mijn stad, de toekomst voor mijn kinderen. Maar ik heb net voor vijf jaar bijgetekend, dus ja, ik geloof dat het nog kan. Komende week is in België de grote Europese industrietop, met regeringsleiders, Europese Commissieleden en zeshonderd topbestuurders uit de industrie om de toekomst te bepalen. Dit moet lukken. Er is geen onafhankelijk, veilig en welvarend Europa mogelijk zonder industrie. En zonder chemie al helemaal niet.”
CV
Marco Mensink (1968) studeerde bosbouw en bedrijfskunde aan de Universiteit Wageningen. Hij werkte eerder bij Ernst & Young en was tien jaar directeur-generaal van de Europese papierindustrie. Mensink, getrouwd en vader van drie kinderen, is sinds 2016 directeur-generaal van Cefic, de Europese koepelorganisatie van de chemische industrie in Brussel met 650 aangesloten bedrijven en 31 nationale bedrijvenkoepels. Mensink werd december vorig jaar voor zijn werk door de Belgische regering benoemd als Commandeur in de Kroonorde.
www.mobilityenergy.com
www.nu.nl
topgear.nl
2028box3.nl
