oorlog tegen de boer

Medusa zei:

Bekijk bijlage 38741
4 boeren in Westbroek (gemeente De Bilt) ontvingen met de post een bevel om hun bedrijf BINNEN EEN JAAR te sluiten. De uitvoering van de agenda is in volle gang.

Klik om te vergroten...

Lievergezond zei:

Gevaarlijk tegenwoordig: je telefoon opnemen bij onbekende nummers!

Klik om te vergroten...

'huizenbouw en snelwegen'

Nicole Freid van Hak, met boer Ariaan Straver en de biologische rode kool. © Rias Immink

Eva Segaar

Topman Timo Hoogeboom kondigde het in 2023 met veel overtuiging aan: Hak zou in 2027 bijna alleen nog maar biologisch groente en fruit in zijn potjes en zakken stoppen. Hij wilde afrekenen met het exclusieve imago van biologisch. Duurzaam zou geen keuze moeten zijn, maar de standaard.

Slechts vijf procent van de landbouwgrond in Nederland is biologisch, de overheid heeft als doel om dat in 2030 15 procent te laten zijn. Hak wilde naar 100 procent biologische teelt in Nederland. De producten zijn volgens de consumentenbond 48 procent duurder, mede door de lagere opbrengsten, hogere arbeidskosten en duurdere certificering. De vraag groeit nauwelijks. De Nederlandse consument vindt biologisch vooral duur. Het stond ook bewust niet op de verpakking van Hak. Producenten moeten het gewoon ongemerkt doen, was het devies.

Laatste oogstseizoen​

In augustus werd nog stevig aan het doel vastgehouden, ondanks de uitdagingen die er toen al waren. Nicole Freid, de opvolger van Hoogeboom, vertelde bijvoorbeeld dat als je biologisch teelt, ook de azijn in het potje biologisch moet zijn. Dat is een stuk duurder en drijft de prijs, naast de enorme inflatie van de afgelopen jaren, verder op. De consument mocht er niets van merken, dus de extra kosten werden door Hak geabsorbeerd. De hoop was dat meer producenten zouden volgen, waardoor bio toegankelijker zou worden. Maar dat viel tegen. „Zonder gelijk speelveld zet je jezelf op achterstand, als je puur naar het financiële plaatje kijkt, en dat maakt het erg uitdagend”, zei Freid in augustus tegen de Telegraaf.

Hoge inkoopprijzen en kleine oogsten, toch wil Hak straks alleen nog biologische groente in de potjes: ’Consument mag er niets van merken’​

In december telde Freid haar knopen en werd het doel afgezwakt. Voor de maker van groenteconserven is het aanpassen van het doel naar ’minimaal 15 procent biologisch’ een blamage. In augustus zaten ze zelfs al op 30 procent biologische teelt. „Wellicht dat we het tempo moeten aanpassen, maar het doel blijft staan”, zei Freid toen nog. Waarom nu toch ineens van het doel kan worden afgeweken wordt ook na het stellen van vragen niet duidelijk.

Tijd en (leer)geld​

Het was volgens Rabobank-analist Cindy van Rijswick altijd al een ambitieuze stip op de horizon, maar in theorie wel haalbaar, omdat het doel door één bedrijf wordt gesteld. „Er zijn niet genoeg telers die biologisch willen telen omdat het moeilijk en onzeker is of de prijzen hoog genoeg zullen zijn om de hogere kosten en lagere opbrengst te compenseren.” Omdat ze vooral met gangbare telers werkten, kost het waarschijnlijk veel tijd en (leer)geld om om te schakelen. Van Rijswick begrijpt daarom dat het voornemen is afgezwakt. „We zien dat de opbrengsten van groente en fruit per hectare meer onder druk zijn komen te staan door klimaatverandering en door minder beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen. Voor de gestegen risico’s zal een teler ruim gecompenseerd moeten worden. In een tijd waarin voedingsmiddelenprijzen al zo sterk gestegen zijn, is dat des te lastiger als je de consumentenprijzen ook niet verder wil laten oplopen.”

Bioboeren kunnen broek niet ophouden: voor meerderheid is vergoeding te laag​

Voor boer Ariaan Straver betekent het dat hij komend seizoen zijn rode kool niet meer biologisch zal telen. Hij vindt het jammer. „Je begint er net aan, en dan moet je na zo’n korte tijd alweer ophouden. Maar het zal ook ergens naar afgezet moeten worden, terwijl het wel duurder is. Uiteindelijk moeten wij telen wat de markt vraagt.”
Dat Hak zijn biologische ambities bijstelt is kortom het zoveelste signaal: De markt voor biologisch is te klein, te duur en te risicovol om zonder grote consumentenvraag te kunnen doorgroeien. De sector zit gevangen in een vicieuze cirkel van hoge kosten, lage vraag en beperkte beschikbaarheid. Als dat niet wordt doorbroken zal biologische teelt in Nederland altijd een niche blijven.

Klik om te vergroten...

Melkveehouder Geertjan Kloosterboer. © Ronald HissinkMelkveehouder Geertjan Kloosterboer.

Minder mest op het land in 2026: ‘We zitten letterlijk in de shit’​

Voor Nederlandse veehouders is 2026 niet bepaald een jaar om naar uit te kijken. De uitzonderingspositie die ons land in Europa had om meer mest te mogen uitrijden, is op 1 januari vervallen. ,,Ik zit met de handen in het haar’’, zegt veehouder Geertjan Kloosterboer.
Niek Megens
2 januari 2026, 06:00

Wat boeren al jarenlang vrezen, gebeurt: vanaf 1 januari mogen ze minder dierlijke mest uitrijden. Pogingen van het kabinet om in Brussel een uitzonderingspositie te behouden, zijn mislukt. ‘Een flinke domper voor boeren in Nederland’, foetert Agractie.

,,Boeren komen in de knoop te zitten’’, zegt bestuurder Dirk Bruins van landbouworganisatie LTO Noord. ,,Zie maar eens van je mestoverschot af te komen.’’
Wat verandert er precies?

Boeren moeten vanaf 1 januari voldoen aan de Europese norm voor het uitrijden van mest. Dit betekent dat ze maximaal 170 kilo stikstof uit dierlijke mest per hectare grasland mogen uitrijden.

Nog niet zo lang geleden mochten Nederlandse boeren 250 kilo uitrijden. Dat was meer dan in andere Europese landen. Binnen Europa had ons land een uitzonderingspositie, ‘derogatie’ genoemd - een officiële uitzondering op Europese regels.

Die uitzondering kreeg Nederland in 2006, mede op basis van het argument dat onze grasbodems rijk zijn aan wortels; die nemen veel stikstof op waardoor er minder nitraat uitspoelt naar de omliggende sloten.

In 2022 verviel de derogatie. Volgens Brussel heeft Nederland te weinig gedaan om de waterkwaliteit te verbeteren. Stapsgewijs is de uitzonderingspositie afgebouwd met 2026 als eindpunt.

Het kabinet probeerde dit meerdere keren tegen te houden. Vlak voor Kerstmis bleek dat dit niet lukte.
Wat merken boeren hiervan?

Houders van rundvee krijgen te maken met extra kosten. Als zij mest overhouden, kunnen ze die afvoeren, bijvoorbeeld naar akkerbouwers. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Ze moeten een afnemer zoeken en transport regelen.

Afvoeren naar een mestdistributeur is ook een optie. ,,Ik ben nooit klant geweest’’, zegt Kloosterboer, die in Oxe (gemeente Deventer) 130 koeien houdt. ,,Dus het is de vraag of ik daar wel terecht kan. Misschien moet ik er wat land bij gaan pachten.’’

Meststripper​

Een andere mogelijkheid is de mest te verwerken tot kunstmestvervanger. Dat kunnen boeren op hun eigen erf doen met een meststripper. Maar het is nog niet bekend of boeren deze kunstmestvervanger boven de grens van 170 kilo op het land mogen uitrijden.

Boeren kunnen er ook voor kiezen om hun veestapel te verkleinen, want minder koeien betekent minder mest. Niet elke veehouder is in de positie om met minder koeien een goede boterham te verdienen. Zeker niet nu de melkprijs is gezakt.

LTO-bestuurder Bruins schat in dat een gemiddelde veehouder op jaarbasis 30.000 tot 40.000 euro extra kwijt is. „We zitten letterlijk in de shit’’, zegt Kloosterboer. „We doen alsof mest afval is, maar het is bruin goud. Zonder groeit er niets.’’
Extra kunstmest uitrijden mag wel, hoe zit dat?

Boeren mogen wél kunstmest op hun land brengen, bovenop de 170 kilo dierlijke mest. Dit kan tot een maximum van ongeveer 180 kilo per hectare.

Kloosterboer vindt dat krom: „Ik moet mijn mestoverschot afvoeren, maar mag wel extra kunstmest uitrijden. Terwijl uit onderzoeken blijkt dat dierlijke mest beter werkt op grasland dan kunstmest.’’
Bovendien, zegt hij, kan de afgevoerde dierlijke mest terechtkomen op plekken waar de natuur er minder goed tegen kan. Derogatie afschaffen zal de natuur niet helpen, verwacht hij: „Je spant het paard achter de wagen.’’


Een boer in Joppe rijdt zijn mest uit door middel van zodebemesting, waarbij de mest in de grond wordt geïnjecteerd. © ANP / ANP

‘Het is de omgekeerde wereld’, zegt ook Agractie. „Daar is veel boosheid over’’, zegt LTO-voorman Bruins.

Hendrik Barmentloo, verbonden aan het Instituut voor Milieuwetenschappen van de Universiteit Leiden, begrijpt dat gevoel. ,,Kunstmest heeft een hoge milieubelasting. Er is veel energie nodig voor de productie.’’
Hoe zit het met de kwaliteit van ons water?

Volgens Bruins is de waterkwaliteit in de buurt van ‘boerengrasland’ in orde. ,,Die voldoet aan de nitraatrichtlijn. Over het algemeen is de waterkwaliteit de afgelopen jaren verbeterd. Alleen is het nog niet 100 procent in orde. Daarom krijgen we geen groen licht.’’

Barmentloo ziet dat anders. ,,Grofweg de helft van de Nederlandse wateren is overbelast en voldoet niet aan de Europese richtlijnen.’’

Volgens de Leidse ecoloog komt dat niet alleen door de landbouw. ,,Dat is niet de enige bron van vervuiling, maar wel een van de voornaamste.’’

Als stikstof (in de vorm van nitraat) uitspoelt naar sloten en beken, kunnen algen en kroos de overhand krijgen. Dit kan leiden tot zuurstofgebrek, waar planten en dieren in het water last van krijgen.

„Als je minder mest uitrijdt, spoelen minder stoffen weg naar het milieu’’, zegt Barmentloo. Afschaffing van de uitzonderingsregel vindt hij - mede daarom - verdedigbaar. „Dat zal de druk op de natuur verminderen.’’
Ierland kreeg de felbegeerde derogatie wel, hoe kan dat?

De Ierse regering beloofde Brussel dat het derogatie zou koppelen aan maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren.

Ierse boeren mogen de komende jaren wél extra mest uitrijden, maar onder strenge voorwaarden. Zo moeten ze verplichte bodemtesten uitvoeren en zorgen voor een gelijkmatige verdeling van mest over al hun percelen.

„Nederland heeft in Brussel geen sterke voorstellen gedaan om de waterkwaliteit te verbeteren’’, zegt Barmentloo. „Eerder het tegenovergestelde.’’

Klik om te vergroten...

Met hulp zijn er alternatieven genoeg voor de veehouders. © Rob Engelaar

Opinie: ‘Ja, er is leven voor de boer na de veehouderij’​

Veehouders staan onder druk om hun veestapel te verminderen. Zij staan daarvoor open, als er alternatieven zijn. Die zijn er, maar boeren zouden ook geholpen zijn met btw-maatregelen, stelt Armanda Govers.
Armanda Govers
7 januari 2026

De veehouderij staat onder druk. Sommige veehouders kampen met psychische problemen, zoals blijkt uit NVWA-rapporten die onderzoeksjournalist Jeroen Siebelink aanhaalt in zijn boek Het Bedwelmingsapparaat.

Een Britse studie van juli dit jaar onderstreept dit: meer dan 90 procent van jonge boeren noemt geestelijke gezondheid het grootste verborgen gevaar waarmee de landbouw geconfronteerd wordt. 63 procent van de ondervraagde veehouders staat open voor het verminderen van hun veestapel, mits er toegankelijke en rendabele alternatieven zijn.
Dit roept de vraag op: is er een toekomst voor boeren buiten de traditionele veehouderij? In de VS ondersteunt de organisatie Transfarmation veehouders bij de overstap naar plantaardige productie.

Een voorbeeld is 1100 Farm, waar na dertig jaar varkens houden plaats werd gemaakt voor het kweken van paddenstoelen. Dichter bij huis is een inspirerend voorbeeld melkveehouder René Berning, die samen met zijn vrouw Irma besloot om walnotenbomen te planten op hun land.

‘Levert meer op’​

In een interview met Tubantia vertelt René: ‘Dit levert meer op en kost minder tijd.’ Irma vult aan: ‘Er werd voorgerekend dat je met een vijfde van de uren per saldo hetzelfde verdient als in de melkveehouderij. Dat sprak ons aan.’
Nog een mooie casus is De Nieuwe Melkboer. Onder leiding van boerenbroers Bart en Tom Grobben stimuleert dit bedrijf de teelt van soja en haver voor plantaardige melk.Ondertussen experimenteert melkveehouder Corné van Leeuwen met kweekvlees.
In de toekomst zullen boeren op hun erf vlees en zuivel kunnen kweken, zonder dat er een dier gekrenkt hoeft te worden. Deze casussen laten zien dat er alternatieven zijn die boeren de kans geven nieuw werk met meer innerlijke rust uit te voeren.

Financiële steun en begeleiding zijn essentieel om boeren zekerheid te geven

Een opvallende barrière in deze transitie is de verbruiksbelasting, ook wel suikertaks genoemd, die in Nederland wordt geheven op frisdrank en helaas ook op havermelk. Koemelk is uitgezonderd van deze belasting. Dit is opmerkelijk, gezien het feit dat koemelk van nature meer suiker (lactose) bevat dan ongezoete plantaardige melk.

Afschaffen suikertaks belangrijke stap​

De belasting maakt plantaardige alternatieven duurder en daarmee minder aantrekkelijk voor zowel producenten als consumenten. Het afschaffen van de suikertaks op plantaardige melk is een belangrijke stap om boeren te stimuleren over te stappen. Daarnaast zou een btw-verlaging naar 0 procent op groenten, fruit, peulvruchten en noten plantaardige businessmodellen aantrekkelijker maken.
Tot slot zijn financiële steun en begeleiding essentieel om boeren de zekerheid te geven dat een overstap gunstig is.
De stikstofcrisis, de roep om duurzaamheid en de gezondheid van boeren maken een herziening van de landbouwsector onvermijdelijk. De genoemde casussen tonen aan dat er verdienmodellen zijn die niet alleen goed zijn voor het milieu, maar ook voor de portemonnee en de gemoedstoestand van boeren.
Door de suikertaks op plantaardige melk af te schaffen, btw op plantaardige producten naar 0 procent te brengen en subsidies effectief in te zetten, kan Nederland een voortrekkersrol spelen. Dan is er leven na de veehouderij - en dat leven is veelbelovend.

Klik om te vergroten...